büyük türk denizcisi barbaros hayrettin paşa’nın kazandığı en büyük zaferlerden biri, 70 yaşındayken gerçekleştirdiği, yaşamının son zaferi olan fransa seferidir. 16. yüzyıl fransa’sının ünlü kralı ı. françois, öteki avrupa devletleri tarafından dışlanan ülkesi ve almanlar tarafından işgal edilen güney fransa kıyılarına karşılık beslediği intikam hisleriyle osmanlı devleti’nden yardım ister. yapılan yazışmalardan sonra divan-ı hümayun’un aldığı kararla 1543 yılının nisan ayında, kaptan-ı derya barbaros hayrettin paşa komutasındaki 110 parça gemiden oluşan osmanlı donanması güney fransa’ya doğru yola çıkar.
Fransa Kralı I. François’nın yardım talebi üzerine yola çıkan Barbaros Hayrettin Paşa, rotası üzerindeki İtalya kıyılarına gerçekleştirilen saldırılar ve elde edilen ganimetlerle temmuz ayı başlarında Marsilya’ya ulaşır. Burada demir atmış bekleyen Kont François de Bourbon komutasındaki Fransız donanması gemileri Osmanlı donanmasına katılarak Nice kıyılarına çıkartma yapar. Çarpışmaların en kan dökücü olduğu 15 Ağustos tarihinde Osmanlı ordusu kentin büyük bölümünü ele geçirmiş olsa da savaş yer yer bir hafta kadar devam ettikten sonra Nice, kalesi haricinde tamamıyla fethedilir. 20 Ağustos tarihinde de kentin anahtarları Barbaros Hayrettin Paşa tarafından I. François’nın oğullarına takdim edilir.
Osmanlı Donanmasını Ortadan Kaldırma Planı
O Barbaros Hayrettin Paşa ki 1538 yılının ilkbaharında Almanya, Malta, İspanya, Venedik, Ceneviz, Portekiz, Vatikan, Floransa gibi devletlere ait 600 gemiden oluşan tarihin gelmiş geçmiş en büyük donanmalarından Haçlı donanmasına karşı koymak için planlar yapıyor, gemilerini savaşa hazırlıyordu. Kutsal Roma-Germen İmparatoru Charles Quint, büyük Haçlı donanmasının başına 16. yüzyıl Avrupa’sının ünlü Amirali Andrea Doria’yı getirmişti. Bu görkemli donanmanın oluşturulmasındaki asıl amaç, Haçlı ülkeleri için Akdeniz’de büyük tehdit oluşturan Barbaros Hayrettin Paşa komutasındaki Osmanlı donanmasını ortadan kaldırmaktı.
1538 yılının Eylül ayı sonlarında Haçlı donanması büyük bir saldırı için Yunanistan’ın güneybatısındaki İyon Denizi’nde toplanmaya başlar. Kötü haber çok geçmeden İstanbul’da Divan-ı Hümayun’a; oradan da Ağrıboz/Eğriboz’da konuşlanmış Barbaros Hayrettin Paşa’ya ulaşır. Andrea Doria, Osmanlı donanmasının Akdeniz’deki en büyük deniz üssü olan Yunan sularındaki Preveze’yi topa tutmuş, limanda demirli gemilerden bir kısmını da sulara gömmüştür. Bunun üzerine Barbaros Hayrettin Paşa, yirmi parçadan oluşan bir filoyu donanma komutanlarından Turgut Reis’in emrine vererek keşif için İyon Denizi’ne gönderir. Turgut Reis, İyon Denizi’nin güneyindeki Zanta Adası açıklarına ulaştığında Haçlı donanmasına ait kırk parçadan oluşan bir filoyu görerek durumu Barbaros Hayrettin Paşa’ya iletir. Bu haber üzerine Osmanlı donanması Ağrıboz’dan çıkıp Mora kıyılarını takip ederek güneydeki Modon üssüne gelir. Onun yaklaştığını gören Andrea Doria da Preveze kuşatmasına son vererek gemilerini kuzeyde yer alan Korfu Limanı’na çeker. Bunun üzerine Osmanlı donanması girişi dar bir boğazdan oluşan Preveze Körfezi’ne giriş yapar. Aslında Amiral Andrea Doria’nın istediği de budur. Planlara göre, Türk donanması güç bakımından daha üstün olan Haçlı donanmasına karşı açık denizde savaşa girmekten çekinerek Preveze Körfezi’nde hapis kalacaktır.
Preveze Deniz Savaşı ve Zafer
Haçlı donanması, Osmanlı donanmasından sayıca üç kat daha büyüktür. Barbaros Hayrettin Paşa 27 Eylül Cuma günü amirallerini topladıktan sonra karşılarındaki düşmanın stratejisini, silah üstünlüğünü göz önüne alarak Preveze Körfezi’nden çıkıp bu güçlü armadaya hücum edilmesini önerir. Ona göre çoğunluğu çektirilerden oluşan Osmanlı donanmasının hareket kabiliyeti ve uzun menzilli topları Haçlı donanmasından daha üstündür. O gece hazır hâle getirilen donanma; 28 Eylül Cumartesi sabahı, gün doğumundan önce Preveze Boğazı’ndan çıkar. Gün doğumundan üç dört saat sonra da iki donanma karşı karşıya saf tutar. Osmanlı donanması üç kanada bölünmüştür. Orta kanattaki gemilere Kaptan-ı Derya Barbaros Hayrettin Paşa, sağ kanattaki gemilere Salih Reis, sol kanattaki gemilere de Seydi Ali Reis komuta etmektedir.
Turgut Reis ise arkada konuşlanmış yedek kuvvetlerin başında yer almaktadır. Osmanlı donanması karşısında toplu hâlde yer alan Haçlı gemilerini üç koldan top ateşine tutarak büyük bir taarruza geçer. Birkaç saat sonra da Haçlı gemilerinin yarısı İyon Denizi’nin dibine gömülür. Amiral Andrea Doria, hiç beklemediği bu durum karşısında daha fazla kayıp vermemek için savaş alanını süratle terk ederek uzaklaşır. Denizcilik tarihinin en büyük savaşlarından biri olarak kabul edilen Preveze Deniz Savaşı, Barbaros Hayrettin Paşa’nın zaferiyle son bulur.
1473 yılında Midilli Adası’nın Plomari beldesinde dünyaya gelen Barbaros Hayrettin Paşa (gerçek adıyla Hızır Reis), delikanlılık yıllarında ağabeyi Oruç Reis ile birlikte Kuzey Afrika kıyılarında korsanlık yaparak doğudan batıya tüm Akdeniz’de ün salar. 1528 yılında ele geçirdiği Cezayir’i Osmanlı İmparatorluğu topraklarına kattıktan sonra Kanuni Sultan Süleyman tarafından imparatorluk donanmasının kaptan-ı deryalığına getirilir. Onun döneminde Osmanlı donanması Akdeniz’deki en büyük deniz gücüne dönüşür. Türk denizciliğindeki köklü yapılanmanın temeli de onunla beraber atılır.
Osmanlı Donanması Toulon Limanı’nda
Yine başa dönelim ve 1543 yılının Eylül ayına gelelim. Nice kuşatılmıştır ancak gelmekte olan kara kış da kapıdadır. Barbaros Hayrettin Paşa, kış boyunca donanmanın güvenlik altında olabileceği bir limanla askerin nasıl doyurulacağını düşünür. Bu nedenle kuşatmayı kaldırır. Ardından Fransızlarla yapılan antlaşma üzerine Osmanlı donanması kışı güvenli şekilde geçirebileceği Toulon Limanı’na çekilir. I. François’nın tarihe geçen fermanında şu satırlar yer almıştır: “Muhteşem Türk Süleyman’ın büyük komutanı Barbaros Hazretleri ve asil savaşçıları için Toulon şehri tez hazırlansın. Şehirdekiler de Türklerle sorun yaşamamak için bölgeyi terk etsinler.”
Osmanlı donanması, otuz bin kişilik azap ve leventiyle 1543-44 kışını Toulon’da geçirir. Bu dönemde de zaman zaman İtalya ve İspanya kıyılarına saldırılar düzenleyip önüne çıkan Haçlı gemilerine ateş açar. Ganimet olarak ele geçirilen esirler, Toulon esir pazarında satılığa çıkarılır. Fransa kralının emriyle Toulon’un ünlü Meryem Ana Katedrali camiye dönüştürülerek beş vakit ezan okunur, namaz kılınır. Yine Kral I. François’nın emriyle kent halkı on yıl kadar vergiden muaf tutulur. Ayrıca, bu süre zarfında Osmanlı parası kentte geçerlilik kazanır. Barbaros Hayrettin Paşa, Toulon’da kaldığı dönemde Cenova’ya kadar gitmiş, çok daha önceden Haçlılara esir düşmüş Turgut Reis’in iadesi için Andrea Doria ile masaya oturmuş, serbest kalmasını sağlamıştır. Hemen her gün sırayla karaya çıkan kimi askerler geçen zaman içinde çat pat Fransızca konuşmaya başlar, kentteki yerleşik sakinlerle dostluklar kurarlar. Fransa Kralı I. François, hizmetlerinden dolayı Barbaros Hayrettin Paşa’ya 8.000 ekü ödeme yapar, Kanuni Sultan Süleyman’a da çok değerli hediyeler gönderir. Bu arada, değişik nedenlerle Fransız hapishanelerinde yatan Osmanlı esirleri affedilerek serbest bırakılır.
Osmanlı Donanması Toulon Limanı’ndan Ayrılıyor
Osmanlı donanması sekiz ay Toulon’da kaldıktan sonra 23 Mayıs 1544 tarihinde Fransa sularından ayrılır. Antoine Escalin Des Aimars komutasındaki beş Fransız kalyonu Osmanlı gemilerine eşlik ederek diplomasi ve dostluk çerçevesi içinde İstanbul’a gelir. Bundan sonraki dönemde de Fransızlarla olan dostluk ilişkilerinde kapitülasyonların sayısı arttırılır. Bir zaman sonra da -günümüzde olduğu gibi- Fransız Deniz Kuvvetleri’nin en önemli üssünün yer aldığı Toulon’un belediye sarayına, üzerinde Toulon Limanı’nda demirli Osmanlı donanmasını gösteren görkemli bir tablo asılır. Barbaros’un anısını yaşatan bu resmin altındaki şiirin son dizesi şöyle yazılmıştır: “Bu gördüğünüz, hepimizin imdadına yetişen Barbaros ve ordusudur!”
Ne var ki yirminci yüzyılın başlarına kadar Toulon Belediye binasının büyük salonunun duvarında asılı kalan bu tablo, sonradan yerinden kaldırılmış ve âdeta yok edilmiştir.
Barbaros Hayrettin Paşa, bu son seferinden iki yıl sonra İstanbul’da yaşama gözlerini kapatır. Beşiktaş’ta, bugünkü Deniz Müzesi’nin karşısındaki türbesine gömülür. Bir yıl sonra da 1547 yılında Fransa Kralı I. François ölür. Bugün, Fransız Rivierası’nın en seçkin yerleşimi Nice kentinin eski sokaklarında dolaşırken kimi duvarların üzerinde asılı kalmış olan Osmanlı gülleleri; Fransa seferine katılmış Matrakçı Nasuh’un Topkapı Sarayı kütüphanesinde saklanan minyatürleri ve Kanuni Sultan Süleyman’ın I. François’ya göndermiş olduğu, Paris’te Ulusal Kütüphane’de saklanan iki mektup o büyük seferin anılarını yansıtmaktadır. Barbaros Hayrettin Paşa’nın seferlerden dönüşünü ise büyük şair Yahya Kemal Beyatlı şu dizelerle destanlaştırmıştır:
(…)
Deniz ufkunda bu top sesleri nereden geliyor?
Barbaros, belki donanmayla seferden geliyor!..
Adalardan mı? Tunus’tan mı? Cezayir’den mi?
Hür ufuklarda donanmış iki yüz pare gemi,
Yeni doğmuş ayı gördükleri yerden geliyor,
O mübarek gemiler hangi seherden geliyor?
(…) #
Kanuni Sultan Süleyman’ın Fransa Kralı I. François’ya Yazdığı Mektuptan Satırlar
“Ben ki sultanlar sultanı, hakanlar hakanı, hükümdarlara taç giydiren, Allah’ın yeryüzündeki gölgesi ve atalarımın fethettiği Akdeniz’in, Karadeniz’in, Rumeli’nin, Anadolu’nun, Karaman’ın, Rum’un, Dulkadiroğluları Vilayeti’nin, Diyarbakır’ın, Kürdistan’ın, Azerbaycan’ın, Acem’in, Şam’ın, Haleb’in, Mısır’ın, Mekke’nin, Medine’nin, Kudüs’ün, bütün Arap memleketlerinin, Yemen’in ve daha nice ülkelerin ki, büyük atalarımın Allah kabirlerini nurlu etsin, karşı konulmaz kuvvetleriyle fethettikleri ve benim muhteşemliğimle de ateş saçan mızrağımın ve zafer getiren kılıcımın gücüyle fethettiğim nice memleketlerin sultanı ve padişahı olan Sultan Bayezid Han oğlu Sultan Selim Han oğlu Sultan Süleyman Han’ım.
Sen ki Fransa vilayetinin kralı olan Françesko’sun…
Şu anda hapiste olduğunuzu bildirip kurtuluşunuz konusunda bizden yardım talep ediyorsunuz. Söylediğiniz her şey dünyayı idare eden tahtımızın ayaklarına arz olunmuştur.
Her şeyden haberdar oldum. Yenilmek ve hapsolunmak hayret edilecek bir şey değildir. Gönlünüzü hoş tutup üzülmeyesiniz. Böyle bir durumda atalarımız düşmanları mağlup etmek ve ülkeler fethetmek için seferden geri kalmamışlardır. Biz de atalarımızın yolundayız ve daima memleketler ve alınmaz kaleler fetheylemekteyiz. Gece gündüz daima atımız eyerlenmiş ve kılıcımız belimizde kuşatılmıştır. Yüce Allah hayırlara bağışlasın.
Allah’ın istediği ne ise o olsun. Bundan başka haberleri gönderdiğiniz adamınızdan öğrenebilirsiniz. Böyle biliniz…”
