Etiket: sayı:87

Dikkat ederseniz son 2 yıldır Covid-19 vesilesiyle öğrendiğimiz enteresan bir şey şu: Eğer mesela dünyaya yaklaşan dev bir göktaşı sözkonusu olsa, yaklaşan meteorun Merkür retrosunun Yay Burcu’nda yaptığı kavisin su evinden çıkıp toprak nahiyesine girmesiyle gerçekleşen alafortanfonik bir durumdan ibaret olduğunu, endişeye mahal olmadığını iddia edecek çok insan var. Olur da tehlike bertaraf edilirse? Hah işte o zaman da bütün komplocular “E biz demiştik, dünyaya her gün onlarcası düşen meteorlardan biri işte” diyecek… Neticede komplocular hiçbir zaman yanılmıyor; her zaman bir şekilde haklı çıkıyor.

Tarihi, günümüzü anla­mak için mi inceler, oku­ruz; yoksa paşa babamı­zın keyfine mi, inanın pek bildi­ğim bir şey değil. Ben daha çok ikinciden yanayım doğrusu. Zira tarihle ilişkimiz sadece bugünü ya da geleceği anlamak için ol­sa bile, tarih yazanlar aslında en çok bugünü yazdıkları için günü­müzü ya da geleceğimizi tarihi yazanın gösterdiği şekilde an­larız çok çok. Sedat Yaşayan’ın bulmacasını çözmeyi sona bı­rakmadıysanız; bütün değerli hocalarımızı okuduktan sonra bu sayfasına kadar geldiğiniz dergimiz; biliyorsunuz “Yaşar­ken Yazılan Tarih” sayısıyla bu­günkü hâlini almıştı. Bir yandan da demezler mi hep, “gazetecilik tarihin ilk taslağıdır” diye?

Bir de gelecek var tabii. Dün ve bugünle o kadar çok içli dışlı olduk ki, geleceği niyeyse “Ge­lecekte antenlerimiz çıkacak, musluklardan domates suyu akacak, hık diyeceğiz vık ede­cekler” gibi 10 bin tane abuk-su­buk laf eden ve kendine fütürist diyen adamlara bıraktık. Tabii herifçioğulları gerçekten 10 bin iddiada bulundukları için arada tutanlar oluyor ve gazete sayfa­larını süslemeye devam ediyor­lar. Ben de bu ay, müsaade eder­seniz tarih ve günümüze dair öğrendiklerimizden yola çıka­rak, muhtemel geleceğin bir res­mini çizmek isterim sizler için. Hem madem tarihin günümü­ze ışık tuttuğu yönünde kuvvet­li bir inanç var; günümüzün de geleceğe ışık tuttuğunu herhâlde kabul etmek gerek. İşte benim gelecek tasavvurum:

Dikkat ederseniz son 2 yıl­dır Covid-19 vesilesiyle öğren­diğimiz enteresan bir şey var: Eğer dünyaya yaklaşan dev bir göktaşı ya da uzak galaksiler­den gezegenimizi istila etmek için gelen saldırgan bir filo söz­konusu olsa; dünyamız hiç de öyle filmlerdeki gibi kaderimizi teslim edeceğimiz bir grubun, Bruce Willis’in ya da Keanu Reeves’in arkasında birleşme­yecekmiş. Yani yarın -hani ya­rısına yakınını Roland Emme­rich’in çektiği filmlerde olduğu gibi- bir süredir gözden kaçmış ancak dünyaya yaklaşmakta olduğu çok geç farkedilmiş bir meteor bulunduğu ortaya çıksa; atıyorum NASA, ESA, Roscos­mos falan düzenleyecekleri or­tak basın toplantısıyla bu tehli­keyi dünya halklarına duyursa; hiç de öyle filmlerde olduğu gibi olayı dehşet içinde öğrenen in­sanlar bu yaklaşan meteora kar­şı ortak mücadeleyi nefesleri­ni tutup izlemeyecek. Öncelikle “Ne gök cismi kardeşim? Küre­selciler bizi korkutup baskı altı­na almak için plan yapıyor, gök cismi falan yok” diyen adamlar ortaya çıkacak dünyanın dörtbir yanında. Şehirlerin meydanla­rında gösteriler düzenleyecek, ellerindeki dövizlerde, pan­kartlarda “Gökcismi Yalandır!” “Meteoplan’a Kanma!” “Bizi Korkutamayacaksınız!” yazı­yor olacak. NASA’nın, ESA’nın falan yaptığı açıklamaya diğer ülkelerin uzay ajansları, gözle­mevleri, zigguratları falan da katılacak ve gökbilimciler mete­or tehlikesinin gerçek olduğunu duyuracak. Tabii hemen hemen tüm gökbilimciler… Zira ortalık kendisinin gökbilimci olduğu­nu ileri sürerek ortada bir teh­like bulunmadığını söyleyen sahte uzmandan geçilmeyecek. İsim benzerliğinden yararla­nan astrologlar, astronom gibi yazıp çizecekler; yaklaşan me­teorun Merkür retrosunun Yay Burcu’nda yaptığı kavisin su evinden çıkıp toprak nahiyesine girmesiyle gerçekleşen alafor­tanfonik bir durumdan ibaret olduğunu, endişeye mahal ol­madığını iddia edecekler.

Sonra, bu yaklaşan gök cis­mi amatör teleskoplarla falan da gözlemlenebilecek kadar yaklaş­tığında “Bu sıradan bir göktaşı, her yıl binlercesi düşüyor zaten dünyaya” demeye başlayan bir grup daha çıkacak. Elbette bir­çok insan yukarıdaki gruplardan birkaç tanesine birden (bazıları tamamına) dahil olabilecek.

Dünyanın dörtbir yanında meteor karşıtı eylemler yapı­lırken yine tahmin ediyorum ki birtakım yetkili abiler bu “vızıl­tı”yı önemsemeyecek ve alına­bilecek önlemleri tartışacak. Bu noktada Bruce Willisgil devreye girebilir mesela. Ya da (içlerine önceki evliliğinde sorunlar yaşa­mış çok güzel bir kız ve aşkı ara­yan çok yakışıklı bir oğlanın da bulunduğu) çeşitli biliminsanla­rından bir ekip kuracaklar. Onlar artık bir şekilde, meteoru dur­durmak için hiper optik vasküler dondurucu mu geliştirirler, hep beraber bir uzay aracına atlayıp kendilerini feda ederek dünyayı kurtaracakları bir göreve mi gi­derler orasını bilemiyorum. Ne­ticede NASA’sıydı ESA’sıydı, ne sümüklü oğlanların ne de sülük­lü abilerin komplo teorisi itiraz­larına kulak asacak, gidip efendi efendi dünyayı kurtarmak için girişimde bulunacak.

Ha, ondan sonrası kötü. Ne­tice itibarıyla dünyaya yaklaşan meteorla ilgili alınacak önlemin 2 olası sonucu var: Ya başarılı olacak ve meteor tehlikesi ber­taraf edilecek ya da başarısız olacak ve belki hepimiz öleceğiz. İkisi de birbirinden beter.

E, şimdi ikinci seçeneğin kötü olduğu su götürmez. Hep beraber ölüyoruz ya da çok azı­mız kurtuluyor; o çok azımız da artık birkaç 10 bin yılda sanayi devrimine gelirse gelir. Ama olur da tehlike bertaraf edilirse? Hah işte o zaman da bütün komplo­cular “E biz demiştik, dünyaya her gün onlarcası düşen meteo­rlardan biri işte sadece” demeye devam edecekler. Kimisi “Me­teor için kullanılan hiper optik vasküler dondurucu dayımın kulunçlarını felç etti”, “Meteo­ru bertaraf girişimleri yüzünden, meteor dünyaya çarpsa ölecek insandan daha fazlası öldü” fa­lan diyecek. Görüyoruz çünkü bunları. Neticede komplocular hiçbir zaman yanılmıyor; her zaman bir şekilde haklı çıkıyor. Haksız çıktıkları net bir şekilde ıspatlansa da hepimiz ölsek yi­ne aynı şey olacak; geri kalan bir tutam insan felaketin asıl sebe­binin hiper optik vasküler don­durucu olduğunu ileri sürmeye devam edecek. Ama siz siz olun, hiper optik vasküler dondurucu­ya güvenin.

Haccın İslâm’a göre farz olmasının 1390. yılında, Covid-19 salgını nedeniyle bu sene de Suudi Arabistan dışındaki ülkelerden hacı kabul edilmeyecek. 1911’de Osmanlı yönetimi sırasında Kâbe’nin kapısında çekilip dağıtılan bir fotoğraf büyük mesele çıkarmış; Mekke Emiri Şerif Hüseyin, Osmanlı yöneticilerini İstanbul’a şikayet ederek görevden aldırmıştı. Bugün ise Kâbe yapısı, gökdelenlerin ortasında adeta bir nokta halinde.

Bundan 200 yıl önce Eflak-Boğ­dan’da başlayıp Mora’da devam eden ve oradan da tüm Yuna­nistan’ı kaplayan “Rum İsyanı” neticesinde, Osmanlı Devleti ilk defa bir düşman devletiyle savaş sonrasında değil, kendi tebaa­sı olan bir milletin ayaklanması neticesinde toprak kaybetmiş­ti. 1821’de başlayan Rum/Yu­nan İsyanı yaklaşık 10 yıllık bir süreç neticesinde bağımsız Yu­nanistan’ın kurulmasıyla sona ermişti. Bu süreçteki Mora-Tri­poliçe katliamı, tarihimizin en acı ve maalesef yeterince çalışıl­mamış, araştırılmamış ve unu­tulmuş hadiselerinin başında gelmektedir.

Osmanlı yönetimindeki Rumlar, Fatih döneminden be­ri kendilerine tanınan haklar ve imtiyazlar vesilesiyle impara­torluğa bağlı diğer milletlerden farklı bir konumdaydılar ve eği­timli-yetenekli Rumlar devletin üst düzey bürokratları arasına girmekteydi. Rumlar devlet na­zarındaki bu imtiyazlı ve seçkin konumları sebebiyle, genel ola­rak müreffeh ve rahat bir hayat sürmekteydi. Özellikle Fenerli Rum aileler, devlet bürokrasi­sinde önemli görevlere getiril­mekte, bilhassa dış politika ve Divan-ı Hümayun gibi devletin bütün sırlarına vâkıf olacakla­rı mahrem görevlerde istihdam edilmekteydi. Eflak-Boğdan (bugünkü Romanya ve Mol­dova) gibi imparatorluğun iki önemli bölgesi, 1711’den itibaren Fenerli Rum ailelerinden tayin olunan beyler tarafından yöne­tilmekteydi.

İsyana giden yolda en önem­li aktörlerden biri, 1814’te Rus­ya’nın işgalinde bulunan Ode­sa’da kurulan Filiki Eterya (Dostluk Cemiyeti) adlı, Yuna­nistan’a bağımsızlığını kazan­dırmayı hedefleyen gizli örgüttü. Örgütün amacı Mora’da bir Yu­nan devleti kurmak ve buradan Yunanistan’ın diğer bölgelerini, Ege adalarını hatta Batı Anado­lu ve İstanbul’u ele geçirerek Bi­zans İmparatorluğu’nu yeniden diriltmekti. 1820’de örgütün ba­şında, Osmanlı Devleti’ne Eflak voyvodalığı yapan Kostantin İp­silanti’nin oğlu Aleksandr İpsi­lanti vardı.

İpsilanti, isyan ateşinin ya­kılacağı yer olarak Mora yerine Eflak-Boğdan’ı tercih etti. Bu tercihin iki sebebi vardı: Rus sınırında olan bu bölgede Rus­ya’nın yardım ve desteğini gör­mek; başta Eflak-Boğdan halkı olmak üzere Balkanlar’daki Sırp ve Bulgar milletlerini de dahil ederek isyana geniş bir mahiyet kazandırmak. Ne var ki İpsilan­ti’nin 21 Şubat 1821’de başlattığı isyanda, beklediği Rus yardımı gelmedi. Fenerli Rum beylerinin idaresindeki Eflak-Boğdan aha­lisi Rumlardan hazzetmedik­lerinden; Sırp ve Karadağlılar da Rum emellerine ve davasına yardımcı olmak istemediklerin­den; isyan hareketi büyümeden Osmanlı kuvvetleri tarafından bastırıldı. İpsilanti Avusturya’ya sığınmak zorunda kaldı.

Eflak-Boğdan’da neticesiz kalan isyan hareketi üzerine Rumlar ilk plana döndüler; nü­fusun çoğunluğunun Rum ol­duğu ve silahlanmış önemli bir gücün hazır bulunduğu Mora’da isyanı yeniden alevlendirmeye karar verdiler. Zaman ve ortam da uygundu; Mora’daki Osman­lı kuvvetleri isyan eden Tepede­lenli Ali Paşa üzerine gönderil­miş, yarımadada az sayıda mu­hafız kalmıştı. Mora isyanının lideri olarak Aleksandr İpsilan­ti’nin kardeşi Dimitrios İpsilan­ti seçilmişti. Ancak isyanın asıl elebaşıları Fenerli bir Rum olan Aleksandros Mavrokordatos, Manya bölgesindeki Kleftlerin (Rum eşkıyası) reisi Theodoros Kolokotronis, Manya Beyi Pet­ros Mavromihalis, Balyabadra (Patras) Patriği Germanos’tu.

Mora’daki isyan için belirle­nen tarih, 22 Nisan 1821 Paskal­ya günü idi. Ancak Rumlardaki hareketlilikten şüphelenilmesi ve Kalavrita kasabası Rumları­nın erken harekete geçmesi üze­rine, 4 Nisan 1821’de Aya Larva Manastırı’nda isyan bayrağı çe­kildi. Ayaklanmacılar Kalavri­ta’da 200’den fazla Müslümanı katletti.

Bu katliam haberi Mora’da­ki Türk nüfusun korkuya kapı­larak kalelere sığınmasına yol açtı. İsyan kısa zamanda bütün Mora’ya yayıldı. Çevre adalar­daki Rumlar isyana katılmak üzere Mora’ya geçti. Rum pa­pazları isyanı teşvik ediyor, bu uğurda can verenleri kutsuyor­du. İsyanın liderlerinden olan ve kendisini “Sparta Ordusu’nun Millî Genel Komutanı” olarak tanımlayan Manya Beyi Pet­ros Mavromihalis bölgesinde­ki adamlarıyla harekete geçti. İsyan bir anda Mora sınırlarını aşarak Yunan anakarasında Ati­na ve Eğriboz’a sıçradı. Ege ve Akdeniz’deki adalarda da isyan başladı.

Tripoliçe, Koron, Moton, Navarin (Anavarin), Lala kale­rine sığınan Müslümanlar ken­dilerini savunmaya çalışıyor­du. Mora’da bulunan Benefşe (Menekşe/Monemvasia) Kalesi de kuşatma altında idi. Hiçbir taraftan yardım alamayan Türk­ler, açlık sebebiyle 5 Ağustos 1821’de teslim oldu. Canlarına dokunulmayacağına dair söz ve­rilmiş olmasına rağmen, kale­deki 600 Türkün çoğu öldürül­dü. Aynı şekilde aman verilerek teslim olmaları sağlanan Nava­rin’deki 3 bin kadar Türk de ka­dın-çocuk denilmeden katledil­di. Vostice kasabası Müslüman­ları kendilerini koruyacaklarına inandıkları Hristiyanlara güve­nip iskeleye inmişlerse de, asiler sözlerini tutmayarak 400 kişiyi öldürdüler.

Mora’dan gelen katliam ha­berleri üzerine, Sultan 2. Mah­mud hiddete kapılarak bütün Rumların kılıçtan geçirilmesini emretmişti. Devlet ricalinin araya girerek padişahdan reaya­yı bağışlamasını talep etmeleri üzerine suçsuz olanlara doku­nulmaması, isyana katılanların cezalandırılmasına dair irade çıktı. İsyandan haberi olduğu, hatta destekçiler arasında bu­lunduğu iddia edilen Fener Rum Patriği 2. Gregoryos 22 Nisan 1821 günü idam edildi. Kayseri, Edremit ve Tarabya metropolit­leri de Balıkpazarı’nda Kaşıkçı­lar Hanı önünde ve Parmakka­pı’da idam edildiler (O tarihten günümüze kadar patrikhanenin, Gregoryos’un asıldığı orta kapıyı onun hatırasına hürmeten ka­palı tuttuğu söylenmektedir).

Mora Valisi iken isyan eden Tepedelenli Ali Paşa üzerine sevkedilen ordunun seraske­ri Hurşid Ahmet Paşa, Mora’da yaşanan facianın baş sorum­lusuydu. Hurşid Paşa isyan ilk çıktığında durumu ciddiye al­mamış, bunu kısa sürede bastı­rılabilecek bir kalkışma olarak görmüştü. Bu sebeple, ailesi ve hareminin bulunduğu Tripoli­çe’yi emniyet altına almak için bir miktar kuvvet göndermekle yetinmişti. Hurşid Paşa’nın ket­hüdası Mustafa Bey ile gönder­diği 3.500 asker, Mora’nın deni­ze doğru uzanan bölümündeki liman şehri Anabolu’ya gelerek isyancıları püskürttü. Anabolu ahalisinin Tripoliçe’nin tahliye edilerek Anabolu’da kalınmasını tavsiye etmesine rağmen, Mus­tafa Bey’in, paşanın hareminin güvenliğini sağlamak üzere emir aldığını söyleyip Mora’nın mer­kezi Tripoliçe’ye gitmesi stra­tejik bir hata olmuştu. Tripo­liçe, yarımada ortasında etrafı surlarla çevrili bir kale olması­na karşın, kuşatıldığında yar­dım alması imkansız bir yerde idi. Anabolu ise deniz kenarında olup takviye ve yardım alınması mümkün bir noktadaydı.

Tripoliçe’nin nüfusu, çevre köy ve kasabalardan kaleye sı­ğınmış olanlarla birlikte 40 bin kadardı. Savunmada işe yarar 12 bin kadar eli silah tutan kişi var­dı. 50-60 bin isyancı tarafından kuşatılan Tripoliçe 5 ay daya­nabildi. Yardıma giden Bayram Paşa idaresindeki imdat kuvveti, 7 Eylül 1821’de daha yoldayken isyancılara mağlup olup geri çe­kilmek zorunda kaldı.

Tripoliçe’deki Müslümanlar, ümitleri tükenince isyancılar­la anlaşma yolu aradılar. Onları İzmir’e nakletmek için 5 milyon akçe para talep edilmişti. Ancak bu sırada, kaledeki 2 bin Arna­vut askerin komutanı Elmas Ağa isyancılarla gizlice görüşe­rek anlaşmış; canlarına doku­nulmadan çıkıp gitmelerine izin verilmesi şartıyla kaleyi ter­kedeceğini bildirmişti. 5 Ekim 1821 tarihinde seher vakti Arna­vut askerleri kale kapılarını açıp dışarı çıkarken isyancılar şeh­re girmeye başladı. İsyancılar 3 gün boyunca görülmemiş bir vahşetle katliama giriştiler. Şe­hirdeki çoğu savunmasız 40 bin Türkün neredeyse tamamı vah­şice katledildi (Batılı kaynaklar katledilen insanların sayısını 20 bin civarında vermektedir). Esir alınan çoğu kadın iki bin kişi şehrin dışında bir vadiye götü­rülerek orada katledildi. İsyancı liderlerinden Theodoros Ko­lokotronis hatıratında o günkü katliamı soğukkanlılıkla anlatır­ken; “Kasabanın içinde katlia­ma başlamıştı. Kale kapısından hükümet binasına gelinceye ka­dar atımın ayakları asla toprağa değmedi. Tripoliçe’nin çevresi 5 kilometreydi. İçeri giren ger­çek sahipleri [Rumlar], Cuma gününden Pazar gününe kadar erkekleri, kadınları ve çocukla­rı kesti ve katletti. 32 bin kişinin öldürüldüğü bildirildi. Bir kleft doksan kişiyi öldürmüş olmakla övündü” diye yazmıştı.

Katliamdan sadece fidye ve­rebilecek varlıklı ve zengin kişi­lerle aileleri kurtulabildi. Bunlar, önceki Mora valisi ve Tepede­lenli ile mücadele eden ordunun seraskeri Hurşit Paşa ile yerine gelen yeni vali Mehmet Paşa’nın aile ve harem halkı ve Tripo­liçe’nin ileri gelen kişileriydi. Tamamı 97 kişi olan bu esirler yüklü miktarda fidye karşılı­ğında canlarını kurtarabilmişti. Tripoliçe’deki vahşetten mezar­larında yatan ölüler de nasibini almış, Rum eşkıya Müslüman mezarlarını kazarak ölülerin ke­miklerini çıkarıp yakmıştı.

Mora’daki isyanı başlan­gıçta layıkıyla değerlendireme­yip ciddiye almayan; isyancıla­rı “sille-tokat yola getireceğine” inanan ve bu yüzden hadisenin büyüyüp önü alınamaz hale gel­mesinde baş sorumlu kabul edi­len Hurşit Ahmet Paşa; Tripoli­çe’nin düşmesinden 1 yıl sonra, Kasım 1822’de hakkında çıkan idam fermanını haber alınca celladını beklemeden zehir içe­rek intihar etti.

Mora’ya devlet tarafından ciddi müdahale ancak Tepe­delenli Ali Paşa isyanı sona er­dikten sonra yapılabildi. Farklı yerlerden toplanabilen askerî kuvvet Mora’ya sevkedildi. Bu sırada Mora’da civardan ve ada­lardan gelen destekçilerin de ka­tılımıyla isyana karışanların sa­yısı 100 bin kişiye çıkmıştı.

1822’de Mora valiliği ve se­raskerliğine tayin edilen Drama­lı Mahmut Paşa, Korint Boğa­zı’nı emniyete aldıktan sonra Anabolu’yu isyancılardan te­mizledi. Ancak bu kısmi başarı­lar sürdürülemedi. Donanmanın yetersizliği yüzünden deniz yo­lunun kullanılamaması Mora’ya ikmali zorlaştırıyordu. Kaleler­deki muhafız askerler ve Müslü­man ahali ciddi açlık tehlikesine maruz kalarak ya açlıktan ölmek veya Rumlara teslim olmak se­çeneği ile karşılaşmıştı.

Mora ve Yunanistan’ın di­ğer bölgelerinde çıkan isyanın bir türlü bastırılamaması; ye­terli kuvvetin bölgeye gönderi­lememesi; Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu acizliği bütün çıplaklığı ile ortaya çıkarmış­tı. Nihayet 1825’te Mısır Vali­si Kavalalı Ali Paşa’dan yardım istendi. Kavalalı, Girit ve Mora valiliklerinin kendisine verilme­si şartıyla oğlu İbrahim’i Mısır askeri ve donanması ile Mora’ya gönderdi. Eğitimli Mısır askeri ile Mora’ya çıkan İbrahim Paşa, aldığı sert tedbirlerle kısa za­manda Manya bölgesi hariç Mo­ra’da hakimiyet sağladı.

Ancak Mısır askerinin Mo­ra’ya müdahalesi, o zamana ka­dar fiilen ve doğrudan isyana müdahale etmeyen Avrupa dev­letlerinin tutumunun değişme­sine yolaçtı. O zamana kadar Avrupa hatta Amerika’dan Yu­nan isyanına maddi ve manevi yardımlar akmaktaydı. Gönüllü olarak isyana katılanların sayısı oldukça fazlaydı. “Philhellenic” diye tabir edilen bu romantik Yunan/Helen sempatizanları arasında Albay Fabrier, Richard Church, İngiliz şair Lord Byron, İngiliz subayı George Finlay, Fransız topçu subayı Raybaud, İngiliz subayı Thomas Gordon gibi tanınmış isimler vardı. Av­rupa’dan Amerika’ya kadar pek çok ülkeden gelen 1000’den faz­la “meşhur” gönüllü, Yunan da­vası uğruna isyana katıldı. Ne var ki bu “Helen dostları”nın önemli bir kısmı isyan sırasın­da tanık oldukları vahşet ve in­sanlık dışı muameleler nedeniy­le hayalkırıklığına uğrayacak, o korkunç günlerin kabusundan hayatları boyunca kurtulama­yacaktı.

1827’de İbrahim Paşa isyanı tam yatıştırmak üzereyken Av­rupalı devletlerin müdahalesi somutlaştı. İbrahim Paşa’nın is­yanı bastırırken uyguladığı şid­det ve zulme son vermek iddia­sıyla İngiltere, Fransa ve Rusya biraraya gelerek Sankt Peters­burg Protokolü’nü imzaladılar. Osmanlı Devleti’nin, bağımsız bir Yunanistan’ın kurulması yönünde atılan ilk adım sayıla­cak bu protokolü yoksayması üzerine; üç devlete ait mütte­fik donanma Mora’yı abluka altına alarak 20 Kasım 1827’de Navarin limanında demirli du­ran Osmanlı-Mısır donanma­sını ani bir baskınla yakarak yoketti. Karaya çıkarılan Fran­sız ordusu Mora’yı işgal etti. Os­manlı Devleti’nin Sankt Peters­burg protokolünü uygulamayı reddetmesi, Rusya ile 1828-29 Harbi’nin de çıkmasına sebep oldu. Yeniçeri Ocağı’nı lağvet­miş, düzenli ordusunu teşkiledememiş Osmanlı Devleti için bu harbin neticesi belliydi. Mu­harebelerde uğranan ağır yenil­giler neticesi Rus orduları batı­da Edirne’yi doğuda Erzurum’u işgal etti. Rus ordusunun İstan­bul’a yaklaşması üzerine yapı­lan antlaşmada, eli kolu bağlı Osmanlıların önünde kendisi­ne dikte edilen Yunanistan’ın özerk yönetimini kabulden baş­ka yol kalmamıştı. 1830’da İn­giltere, Fransa, Rusya arasında imzalanan Londra Protokolü ile Yunanistan’ın tam bağımsızlı­ğı ilan edildi. Üç devletin aldı­ğı bu karar, 1832’de imzalanan antlaşma ile Osmanlı Devleti’ne kabul ettirildi.

Yaklaşık 10 yıl süren isyan dönemi sona erdiğinde, başta Mora olmak üzere tüm Yunanis­tan topraklarında Türklerden eser kalmadı. Çoğunlukla kat­ledildiler; sağ kalanlar göçe zor­landı. İsyan neticesinde Mora’da Türklerin sahip olduğu mal, arazi ve emlak Rumların eline geçti. Mora’da yüzyıllar boyun­ca tesis edilen Müslüman-Türk medeniyetinin kültür mirası, mezarlıklara varıncaya kadar yokedildi.