Etiket: sayı:82

100 yıl önce Kronstadt’ta yaşananlar, uzunca bir süre Avrupa’da dillendirilmedi. Anarşist İda Mett’in yazdığı kitap, ancak Stalin’in ölümü ertesinde Fransa’da yayımlanabildi. Kronstadt’daki hakikat, “kitleler” ile onlar adına konuştuğunu iddia eden partiler arasındaki ilişkiler açısından hâlâ güncel. 

IŞIN ELİÇİN 

Kronstadt ayaklanması, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) resmî tarih anlatısında “karşı devrimci bir kışkırtma” olarak itibarsızlaştırılmıştır. Hadiseleri “kurşuna dizilenler”in ağzından ilk defa anarşist bir kadın, İda Mett 1938’de yazmıştır. 

1924’te “bozguncu faaliyetlerde bulunmak” suçlamasıyla tutuklandıktan sonra SSCB’yi terkederek Paris’e yerleşen Mett, Kronstadlıların “bilinmeyen devrimi”ni yazıya döktüğü sırada, Stalin’in kurdurduğu ünlü Moskova Mahkemeleri’nde yargıçlar kalem kırmaya devam ediyordu. 

Mett, sadece Stalin’in değil, ona sığınma hakkı vermeyen başka devletlerin zulmüyle de tanışmış olarak Meksika’da bulunan Troçki’ye yönelik eleştirileri sert bulunduğu için, o yıl kitabını bastıramadı. Oysa Mett, sürgünde çıkardığı yayınlarla -ayaklanmanın büyük zorbalıkla, kanla bastırılmasını haklı göstermeye çalıştığı için tepki duysa da- Kronstadt ayaklanmasının asıl sorumlusu olarak Troçki’yi görmüyordu: “Kitapta da görüleceği gibi, bu sorumluluk esas olarak Lenin’e aittir; çünkü Lenin’in iradesi ve dayatması olmaksızın hiçbir karar onaylanmamıştır”. 

Kronstadtlı denizciler 1917 yazında, Çar’ın devrilmesinin ardından Petrograd’da yürüyorlar. 

Mett’in yazdıkları nihayet 1948’de La Commune de Cronstadt (Kronstadt Komünü) adıyla kitap olarak basıldı ve ancak Stalin’in ölümü ertesinde terör rejiminin tüm dünyaya teşhir edilmesiyle birlikte ilgi uyandırmaya başladı. 

Ayaklanmanın karakteri ve önemi, uluslararası Sol içinde yıllarca sert tartışmalara yol açacaktı. Yine de, Stalin Rusya’sını tartışmak için bile yukarıdan icazet beklendiği (ancak Kruşçev’in 20. Kongre’deki ifşaatı sonrası konuşulabilecekti) ve “Soğuk Savaş bahane, kol kırılır yen içinde” anlayışının bugün bile tam anlamıyla aşılamadığı hatırlanırsa, Kronstadt ayaklanmasının hakettiği önemi gördüğü ve gerekli derslerin çıkarıldığı pek söylenemez. 

Anarşist İda Mett’in Kronstadt ayaklanmasıyla ilgili yazdığı La Commune de Cronstadt, ancak Stalin’in ölümünden sonra Fransa’da basılabilmişti. 

Oysa Kronstadt’daki hakikat, “kitleler” ile onlar adına konuştuğunu iddia eden partiler arasındaki ilişkiler açısından hâlâ güncel ve tüm çıplaklığı ile Mett’in satırlarında duruyor: 

“1921’de devrim kendini bir yol ayrımında buldu; ya demokratik yol izlenecekti ya da diktatörlük. Bolşevikler, işçi demokrasisini burjuva parlamentarizmiyle aynı kefeye koyarak her ikisini de mahkum ettiler. Onlar sosyalizmi beyin takımının usta manevralarıyla, yukarıdan kurmayı düşünüyorlardı. Gelmekte hiç acele etmeyen bir dünya devrimini beklerken, emekçi sınıfların bile bizzat yararlanma hakkına sahip bulunmadığı bir devlet kapitalizmi kurdular (…). Kronstadtlılar saf ve içtendi. Davalarının haklılığına inandıklarından, hasımlarının taktiklerini önceden kestiremediler. Hislerine tercüman oldukları ülke halkından yardım beklediler. Ancak bu ülkenin, halkın isteklerini özgürce ifade etmesine ve yaşamlarını özgürce belirlemesine imkan tanımayan diktatörlüğün demir çemberinde kilit altında bulunduğunu gözardı ettiler”. 

KRONSATADTLI DENİZCİLER NE İSTİYORDU? 

Kanla bastırılan talepler 

1- Sovyet seçimlerinin derhal yenilenmesi. Şu andaki Sovyetler, işçi ve köylülerin taleplerini kesinlikle ifade edemez. Yeni seçimler gizli oyla ve özgür seçim propagandası ardından yapılmalıdır. 

2- İşçi ve köylüler için, anarşist ve sol sosyalist partiler için ifade ve basın özgürlüğü. 

3- Sendikalar ve köylü örgütleri için özgürlük ve örgütlenme hakkı. 

4- Kronstadt ve Petrograd bölgesinde parti üyesi olmayan işçi, denizci ve askerleri kapsayan bir konferans toplanması 

5- Sosyalist partilerden tüm siyasi mahkumların ve hapisteki proleter ve köylü örgütleri mensuplarının salıverilmesi. 

6- Hapishane ve çalışma kamplarında tahliyesi geciktirilen tutukluların dosyalarını incelemek üzere bir komisyon kurulması. 

7- Silahlı kuvvetler içindeki siyasi seksiyonların dağıtılması. Hiçbir siyasi parti görüşlerini yaymak için ayrıcalıklara sahip olmamalı ve devlet imkanlarını kullanmamalıdır. Siyasi seksiyonlar yerine devlet yardımı alan kültürel gruplar kurulmalıdır. 

8- Kent ve kır arasında kurulan milis birliklerinin derhal dağıtılması. 

9- Sağlığa zararlı ve tehlikeli işler dışında tüm işçi istihkaklarının eşitlenmesi. 

10- Bütün askerî gruplarda parti savaş birliklerinin dağıtılması. Fabrika ve işyerlerindeki parti muhafızlarının dağıtılması. Eğer muhafızlara ihtiyaç varsa bunlar işçilerin görüşleri dikkate alınarak seçilmelidir. 

11- Yalnızca kendi geçimini temin eden ve ücretli emek çalıştırmayan köylüler için kendi toprağını ve malını işleme hakkı. 

12- Bütün askerî birimleri ve subay eğitim bölüklerini bu genelgeyi desteklemeye çağırıyoruz. 

13- Basının bu genelgeyi halka duyurmasını talep ediyoruz. 

14- Seyyar işçi denetim grupları kurulmasını talep ediyoruz. 

15- Ücretli emek kullanmayan zanaatkar üretimine izin verilmesini talep ediyoruz. 

1921’in Mart ayında, başkent Petrograd’ın 30 km. batısında bir ada üzerinde bulunan Kronstadt şehri, büyük ve tarihî bir hadiseye tanıklık etmişti. Sosyalist devrimden 4 yıl sonra yaşanan açlık ve eşitsizlikleri protesto eden denizciler, işçiler ve köylüler ayaklanmış; Bolşevik yönetimi “karşı devrimci” olarak gördüğü hareketi büyük bir askerî şiddetle bastırmıştı. Trajedinin detayları… 

Cihan Harbi’nde 7 milyon insan kaybı olan Rusya’da, 1917 Devrimi’nin ardından Bolşevikler Almanya ile yaptıkları Brest-Litovsk barışı ile savaşa son verdiklerinde Rusya, nüfusunun ve ekilebilir topraklarının üçte birini, sanayisinin yarısını kaybetmişti. Ülke bu kez yabancı orduların (İngiliz, Fransız, Çekoslavak, Leh vd.) ve Beyazlar’ın ayaklanmasıyla başlayan ve ülkenin dörtbir yanını saran içsavaşla sarsılıyordu. 

İçsavaş sırasında emperyalistlerin uyguladığı ambargo sağlık ve gıda ürünlerine erişimde ülkenin iyice kırılgan bir hâle gelmesine neden oldu. Tifüs, kolera gibi salgın hastalıkların yanısıra açlığın da bastırmasıyla toplamda 7.5 milyon insan ölmüştü. Çarpışmalarda ölenlerin sayısı ise 350 bindi. 

1918’de başlatılan “savaş komünizmi” uygulamasıyla, kırsal kesimden tarımsal ürün tedarikinin zorlama yöntemlerle yapılması başta olmak üzere köylülerin geçimini de zora sokan önlemler alınmış; ordunun ve kentlerin beslenmesi hedeflenirken ellerinde avuçlarında bir şey kalmayan köylüler isyan etmişti. 50 bin kişilik Kızıl Muhafızlar 5.5 milyonluk bir orduya ulaşılırken, Sovyet kurumlarındaki memur sayısı da 110 bin kişiden 6 milyona çıkmıştı. 

25 milyon köylü ailesinin bulunduğu ülkede, köylü isyanları ve çete gruplarının önüne geçilemiyordu. Sanayi üretiminin yarısı, şekerin %60’ı, sabunun %40’ı, ayakkabının %90’ı orduya hasrediliyordu. İki büyük kent, Petrogrod ve Moskova’nın nüfusu 1917’e göre yarı yarıya, sanayi işçisi sayısı 3 milyondan 1.2 milyona düşmüştü. Para pul olduğundan, Petrograd işçilerinin %92’sinin ücreti ayni olarak ödeniyordu. 1903’e göre üretim yüzde 80 oranında düşmüştü. 

Sosyalist hareketin Avrupa’da beklediği devrim gerçekleşmemişse de, büyük güçlerin askerî müdahelesini engelleyecek bir güçler ilişkisi oluşmuştu. Ancak iktidardaki Bolşevik Partisi, tükenmiş bir işçi sınıfı ve ayaklanma halindeki bir köylülük arasında sıkışıp kalmıştı. 

Devrim öncesi ile kıyaslandığında devrimden sonra partiye katılanların sayısı ezici bir çoğunluk oluştururken, bunların siyasal formasyonları ve deneyimleri elbette çok daha sınırlıydı. Toplumda büyük bir altüst oluş yaşanırken parti de giderek devlete ağırlığını koymuş ve önemli kadroları devlet mevkilerine yerleşmişti. 

Bolşeviklere karşı grev 

Ocak 1921’de hükümet ekmek kıtlığını gideremeyince, Petrograd’ın hemen 30 km. batısındaki liman şehri Kronstadt’ın da ekmek istihkakını düşürdü. Kronstadt, başkentin hemen dışında bir ada şehirdi. Hem ticari hem askerî anlamda ülkenin önemli bir merkeziydi. Rus donanmasının Baltık Denizi’ne ve dünyaya açılan kapısıydı; stratejik açıdan vazgeçilmezdi. 

İşçiler takatsiz kalmıştı; askerler ekmek ve bot sıkıntısı çekiyordu. Hammade eksikliği Şubat’ta aralarında efsanevi Putilov da olmak üzere 100 dolayında fabrikanın kapatılmasına neden oldu. Dondurucu soğukta ulaşım iyice teklemekteydi; kıtlık içinde Petrograd işçilerinin üçte biri işsizdi. 4 Şubat’ta Petrograd’da 2 bin işçi gösteri yaptı. Lenin, hoşnutsuzluğun genelleştiğini görüyordu. Kentteki en yüksek mercii Zinoviev, gösterilerin ardından kentte sıkıyönetim ilan etti. 

Tartışmadan ayaklanmaya 

Petrograd’dan gelen haberler, Baltık donanmasının mevzilendiği Kronstadt bahriyelilerini harekete geçirdi. Ada’da demirlemiş olan iki kruvazör, Petropavlosk ve Sebastopol’dan delegeler kente gelerek grevdeki işçileri ziyaret etti. 1 Mart’ta Çıpa Meydanı’nda 27 bin kişilik bütün garnizonun katıldığı bir toplantı düzenlendi. Bu toplantıya Bolşevik Parti’yi temsilen Kalinin ve Komiser Kuzmin katıldı. Kalinin’den durumun vehametini giderecek sözler beklenirken, o “hainler, egoistler” diyerek tehditler savurdu ve yangına körükle gitti. Bu tutum, Ada’daki denizcilerin büyük tepkisine yolaçacaktı. 6 saat süren heyecanlı tartışmalardan sonra, neredeyse oybirliği ile acilen Sovyet seçimleri; işçi ve köylü tüm tutukluların serbest bırakılması; basın ve ifade özgürlüğü; kırda müsadereye son verilmesi gibi talepleri de içeren bir deklarasyon yayımlandı. 

2 Mart’ta Petriçenko’nun başkanlığında geniş bir delegasyon geçici devrimci komiteyi oluşturdu. Bu arada Kalinin’in gitmesine izin verilse de Kuzmin ve 300 dolayında komünist tutuklandı. Buna karşılık Zinoviev de bahriyelilerin Petrograd’daki ailelerini tutuklattı. İpler iyice gerilmişti. 

4 Mart’ta, 3 Menşevik, 3 Anarşist, 3 Sağ SR’in dahil olması ile sayıları 15’e çıkan Kronstadt geçici komitesi, bilgilendirme amacıyla Petrograd’a bir heyet gönderdi; ancak bu insanlar da istihbarat teşkilatı Çeka tarafından hapse tıkıldı. Talepler ve yeniden örgütlenme karşısında en yakın icra makamı Petrograd Sovyeti’nin başkanı Zinoviev bu talepleri es geçti ve Kronstadt hareketini “gerici”, “karşı devrimci” olarak niteledi. 

Devrimin gururu 

Kronstadt adasının nüfusunun 3’te 1’i tersanede çalışan işçilerden, kalanları ise bahriyelilerden, zanatkar-memur-öğretmenlerden oluşuyordu. Zorlu koşullarda yaşayan Kronstadtlılar 1905 ve 1917 Devrimi’nde önemli roller oynamışlardı. Temmuz günlerinde “Bütün iktidar Sovyetler’e” sloganını yükseltenlerin en önündeydiler. 

Ekim Devrimi’nin en güvenilir merkezi olan Kronstadt’taki haleti ruhiye, 1917’ye göre büyük bir değişim geçirmişti. Devrimin bahriyelileri içsavaş boyunca çeşitli bölgelerde savaşmaya ve devlet katında görev almaya gitmişlerdi. Yerlerine gelenler genç ve deneyimsiz yani mücadeleye pek katılmamış insanlardı. 17 bin bahriyelinin 4’te 3’ü Ukrayna köylüsüydü. Ailelerinden gelen mektuplar kırsal kesimdeki hoşnutsuzluğu onlara yansıtıyordu. Aralarında Bolşevik karşıtlığı güçlü olduğu gibi Yahudi düşmanlığı da yaygındı. Daha vasıflı olanlar Petopoavlosk ve Sebastopal kruvazörlerinde çalışıyorlardı. 1920 sonbaharında Baltık filosundaki komünistlerin %40’ı parti kartlarını iade etmişti; bunların arasında hareketin önderi Petriçenko da vardı. 

Müzakere arayışları 

5 Mart’ta Petrograd’da bulunan Emma Goldman ve Aleksandr Berkman’ın da dahil olduğu Amerikalı 4 anarşist, barışçıl bir çözüm önerir: “Bugünkü çatışmaya gelince […] bunun silahların gücüyle değil devrimci kardeşliği ve yoldaşlığı yansıtan bir anlaşma yoluyla çözülebileceğini düşünüyoruz […]. Bolşevik yoldaşlar çok geç olmadan düşünün bunu!” 

Sovyet’in başındaki Zinoviev buna cevap vermez ancak 6 Mart’ta parti üyelerinden ve partisizlerden bir delegasyonun gönderilmesi yönünde telgraf çeker. Bir tür ültimatom olan bu çağrı kabul görmez. Kronstadt’tan 10 Mart’ta ikinci bir delegasyon gönderilir ve onun da akıbeti ilki gibi Çeka tarafından hapsedilmek olur. Artık ok yaydan çıkmıştır. 7 Mart’ta ilk karşılıklı top atışları başlar. 

8 Mart’ta Bolşevik Partisi’nin 10. Kongresi başlarken, hükümetteki tek kadın komiser Aleksandra Kollontay ve Lenin’in ilk hükümetinde çalışma komiseri olan devrimin önemli simalarından Şlyapnikov’un aralarında bulunduğu “İşçi Muhalefeti”, üretim ve ekonominin yönetiminin fabrika komitelerine bırakılmasını talep eden bir bildiri dağıtır. Lenin “savaş komünizmi”ne devam etmenin devrimi tehlikeye sokacağının farkındadır; üretimin gönüllü bir biçimde artırılması için köylülerin ikna edilmesi gerektiğini belirterek Yeni Ekonomi Politikası (NEP) denen kısmi pazar ekonomisine geçişi önerir. Bu, köylülerin vergilerini ayni olarak verdikten sonra artan ürünlerini satma hakkının tanınması demektir. 

Öte yandan aynı kongrede Bolşevik Partisi’nin geleneğine aykırı olsa da, durumun vahametine bakarak geçici olarak hiziplerin yasaklanmasına karar verilir. Ancak muarızlarının iddialarının aksine, Kronstadtlıların talepleri siyasal ağırlıktadır. “Çeka’sıyla Komünist Parti’nin diktatörlüğüne” ve onun “devlet kapitalizmine” karşı çıktıklarını söyleyerek Şubat ve Ekim’den sonra, yani monarşi ve burjuvazinin devrilmesinden sonra bir üçüncü devrimden sözedenler vardır. Müzakere arayışında olan büyük çoğunluk ise bu kadar uç noktada değildir. 

Buzun üzerinde savaş 

Kronstadt’ın bulunduğu ada, kışın deniz donduğundan aylar boyunca karayla buzdan düz bir yüzeyde birleşmektedir. Eğer buzlar erirse, dış müdahaleye açık bir durum ortaya çıkacaktır. 

7 Mart’ta Kızıl Ordu’nun meslekten subay en önemli komutanı Tuhaçevski, 20 bin askeri bölgeye sevkeder. Karşılarında kağıt üzerinde 18 bin, gerçekte ise 5-6 bin ayaklanmacı vardır. Denizcilerin önemli bir kesimi ayaklanmaya mesafeli kalmıştır. 

Lenin, “Kronstadt’dakiler ne Beyaz muhafızları ne de bizim iktidarımızı istiyorlar; ama başkası da yok” diyerek bir çözümsüzlüğe işaret eder. 

Buzların üzerinde, kar fırtınası altında gözgözü görmezken zorlu bir çatışma cereyan eder. 17 Mart gecesi ayaklanmanın yöneticileri, yanlarında 7 bin kişi ile birlikte Finlandiya’ya kaçmak zorunda kalır. Çatışmalarda Kızıl Ordu 1600 kayıp verir; Kronstadt’dakilerin kaybı da eşittir: 600 ölü ve 1000 yaralı. Ancak ayaklanmanın bastırılmasından sonra tutuklananlar arasından öldürülenler de olur. 

Mahkum edilenlerden Ermolaev, anılarında 1921’de Volga’dan Kronstadt’a geldiğini, 1924’te serbest bırakıldıklarını, kendisinin inşaat mühendisliği eğitimi görerek 40 yıl bu mesleği icra ettiğini anlatır. Köylülüğün içinden çıkmış Kızıl Ordu saflarındaki askerler ve bahriyeliler olarak kırsaldaki hoşnutsuzluğun bir ifadesi olarak sunduğu eylemlerini ayaklanma değil “protesto” olarak nitelendirir. 

Trajedinin ötesinde 

Ayaklananlar hakiki siyasal meseleleri öne sürerken, 3 yıl süren içsavaşın ve aylardır devam eden köylü ayaklanmalarının yarattığı ortamı hesaba katmamışlardı. Bolşevik karşıtı olmanın ötesinde açık seçik bir plan ve programa sahip olmamaları da bir karşı devrim tehlikesini gündeme getirmişti. Öte yandan Bolşevikler de tam bir yıkımın ortasında taleplerin en azından bir kısmının makul olduğuna kanaat getirmişler; ancak müzakere yolunu seçmek yerine Kronstadt ayaklanmasını içsavaşın bir devamı olarak görmüşler; son bir askerî hamle ile bunu baskılamayı seçmişlerdi. 

Kronstadt ayaklanmasının önderi olarak gösterilen Petriçenko’nun Beyazlarla ilişkisi olduğu iddiasını doğrulayan sonraki tarihli bir yazışma bulunsa da, mektupta toprağın köylülere verilmesi, sendikal özgürlük gibi taleplerinin Beyazlar tarafından kabul edilemeyeceği belliydi; zaten “Bütün iktidar partilere değil Sovyetlere” düsturu da herhalde Beyazlara pek uygun değildi. Zaten Beyaz orduların komutanı Wrangel buna cevap bile vermemişti. 

O günlerde Petrograd’da bulunan yazar Victor Serge Bir Devrimcinin Hatıraları kitabında çelişik gözükse de bir hususun altını çizer. Kronstadt’ın “haklı olduğunu” belirttikten sonra, “Eğer Bolşevik diktatörlük düşerse bu kısa vadede kaos; kaos aracılığıyla bir başka diktatörlük, proleter-karşıtı diktatörlük demek olurdu” der. 

Konuya ilişkin, anarşistlere sempatisi ile bilinen akademisyen Paul Avrich, kapsamlı kitabı Kronstadt 1921’in önsözünde şöyle der: “Kronstadt’ın verili koşullarında tarihçi, isyancılara sempati duyabileceği gibi, Bolşeviklerin onları bastırmasının haklılığını da kabul edebilir. Bunu anlamak, gerçekten de Kronstadt trajedisini bütünüyle kavramaktır”. 

Ancak “trajedi”den öte, Kronstadt’ın ezilmesi Sovyet demokrasisinin nefes borusunu tıkamıştır. 

Amerikan İçsavaşı, 160 yıl önce 12 Nisan 1861’de “Kuzey” ile “Güney” arasında başladı. Vietnam Savaşı’na kadar ABD’nin kayıplar açısından en kanlı savaşı olarak kaldı. 1860 seçimlerinde henüz 6 yıllık bir parti olan Cumhuriyetçi Parti’nin ve Abraham Lincoln’ün Kuzey oylarıyla kazanması, kölecilik taraftarı Güney için artık hem iktisadi hem siyasi olarak bir varoluş problemine dönüşmüştü. Lincoln’ün başkanlık görevini devralmasından sadece bir ay sonra, Güney’in Fort Sumter baskını savaşın kıvılcımını çaktı. 1865’e kadar sürecek savaşı Kuzey kazanacak, Amerika Birleşik Devletleri kurulacak, kölelik yasaklanacak; ancak bütün bunlar 620 bin insanın hayatına malolacaktı. 

1- Kuzey’in savaştaki öncelikli amacı birliği korumaktı 

Tarihçilerin en geniş uzlaşı sağladığı savaş sebebi “kölelik” olsa da, Güney-Kuzey arasında farklı nedenler dolayı büyük çelişkiler vardı. Güneydeki 7 eyalet “Birlik” içerisinde köleliğin statüsünü bahane ederek ayrılmak istemiş, Kuzey ise kendi içinde hem kölelik hem de Güney’e saldırıp saldırmama üzerine tartışmaların ardından “Birlik”i korumak üzerine Güney’in baskınına cevap vermiştir. Yönetime gelmiş olan Cumhuriyetçi Parti’nin köle karşıtı görüşü bilinse de, bu konudaki siyasi hamlesini vatandaşlarının desteğini almak için bir koz olarak tutmuş; kölelik konusunda kararlılığını ancak savaş sırasındaki olumsuz havanın önüne geçebilmek için 1863’te tamamladığı Özgürlük Bildirgesi ile gösterebilmiştir. 

2- Güney, savaşın ilk yıllarında avantajlı konuma geçmişti 

Fort Sumter baskını ardından “Dip Güney”deki ayrılıkçı 7 eyalete diğer 4 güney eyaletinin de katılmasıyla, Konfederasyon (Güney) ciddi bir güven kazanmıştı. 1. Bull Run Muharebesi’ndeki Konfederasyon zaferi, savaşın Birlik’in öngördüğü gibi kısa süreceği düşüncesini ortadan kaldırmıştı. Ardından gelen Güney’in zaferleri, tarafsız Kentucky eyaletinin işgali ile zirve yapmıştı. Konfederasyon’un en önemli generallerinden Albert Sidney Johnson’ın Shiloh Muharebesi’nde kaza kurşunu ile ölmesi, kumanda kademesinde bir boşluk yarattı. Ardından savaşın büyük muharebelerinden olan Chancellorsville’daki (1863) zafer ile Güney yeniden güçlü bir konuma geldi. Ancak burada yine önemli generallerden “Stonewall” (taş duvar) lakaplı Thomas Jackson’ın kendi cephesinden gelen kaza kurşunu ile ölmesi, başkumandan Robert Lee’yi tümüyle tek başına bıraktı. Gettysburg Muharebesi Güney’in başarılı giden stratejisine sekte vurdu ve bu geniş çaplı muharebede Kuzey’in başarısı savaşta da galibiyeti getirdi. 

3- Güney, Avrupa’nın savaşa müdahil olacağını düşündü 

Güney eyaletleri siyah kölelerin çalıştığı pamuk tarlalarıyla Britanya tekstil endüstrisinin en büyük pamuk tedarikçisi idi (Fransa da Güney’den önemli miktarda pamuk alıyordu); bu nedenle üretilen bu ürüne “Kral Pamuğu” (King Cotton) adı takılmıştı. Konfederasyon bu bağa o kadar güvenmişti ki Kuzey’in Güney’i denizden abluka altına almasının ardından pamuk tedariği kesileceği için Britanya’nın mutlaka kendi tarafında savaşa müdahil olacağını düşünüyordu. Britanya ise bu mücadeleye katılmayacak, daha sonra da tarafsızlığını ilan edecekti. Onu 3. Napoléon Fransa’sı ve diğer Avrupa ülkeleri takip etti. İngiltere’de tekstilin kalbi Lancashire’da kısa süreli bir pamuk kıtlığı yaşansa da bazı üreticilerin yaptığı stok, ardından da Hindistan, Mısır ve hatta Osmanlı Devleti’nden ithal edilen pamuk Güney’in bu ürününü ikame etti. Bu arada Kuzey, Britanya’nın tahıl ihtiyacının yarıya yakınını karşılamaya devam etti. Bunun sonucunda “Kral Tahılı, Kral Pamuğu’ndan güçlü çıktı” yakıştırması yapılmıştır. 

4- Savaşın esas sonucu, toplumsal değil iktisadi oldu!

Amerikan iç siyaseti açısından Kuzey’in galibiyetinin en önemli sonuçları, birliğin korunması ve köleliğin kaldırılmasıyla beraber Siyahlara tanınan hak ve özgürlükler yolunda atılan adımlardı. Ancak savaşın daha da önemli bir sonucu -Hobsbawm’ın da vurguladığı gibi-dönemin başat gücü İngiltere ekonomisine bağlı ve hammadde tedarikçisi bir Güney’in ondan koparılarak Kuzey’in sanayisine eklemlenmesidir. Aynı dönemde Britanya ekonomisine eklemlenmek/kopmak üzere benzer mücadeleler Çin’de Taiping Ayaklanması ve Güney Amerika’da Paraguay Savaşı ile sonuçlanacaktır. 

5- Savaş sonrası kazanımların çoğu yitirildi 

Kuzey’in köleliği kaldırma konusunda kararlığı savaş sırasında Özgürlük Bildirgesi ile başlamış, sonrasında ise anayasadaki değişikliklerle siyahlar temel hak ve özgürlüklerine (seçme-seçilme hakları dahil) kavuşmuşlardı. Ancak “Yeniden İnşa” dönemi (1865- 77) sonrası, özellikle Güneyli Demokratlar’ın hakim olduğu eyaletlerde siyahların hakları bir dizi düzenleme ile kırpılacaktı. Özellikle 19. yüzyılın sonundan 20. yüzyılın başlarına kadar çıkarılan “Jim Crow Yasaları” ile siyahların eşitlikçi ve özgürlükçü kazanımları geri alınacaktı. Siyahlar bu temel hak ve özgürlüklerini, uzun süren mücadeleler sonucunda ancak 1965’te elde edebileceklerdi. 

6- Güney’de siyah asker yoktu! 

Güney’deki Siyahlar nüfusun önemli bir kısmını oluştursa da cephede savaşmadılar. Savaş sırası ve sonrasında bu konuda birçok efsane üretilmiş, hatta Gettysburg’da 70 bin siyahın savaştığı söylenerek ve fotoğraflarla oynanarak siyah askerlerin olduğu birlikler uydurulmuştu. Güney’de siyahlar yalnızca işgücü olarak kullanıldılar veya Beyaz askerlerin hizmetçileri olarak cephede bulundular. Savaşın bitimine haftalar kala general Robert Lee, siyahlardan bir bölük oluşturulması için ucu ucuna bir yasanın geçmesini sağlamış, bir bölük eğitime başlamış fakat savaşa yetiştirilememişti. Kuzey ordusunda ise Siyah askerler gerçekten savaştılar. 

7- Konfederasyon’u hiçbir devlet resmî olarak tanımadı 

Güney, savaşın başından beri ayrı bir devlet olarak tanınabilmek için hem Londra’da hem Paris’te görüşmelerde bulundu; ancak bunlar başarılı olmadı. 3. Napoléon Meksika’da bir kukla yönetim kurduğu için, Kuzey’i zayıflatmak adında Güney’i tanımayı düşünse de, Lincoln’ün böyle bir durumda savaş ilan edeceği uyarısı üzerine bu hamleden vazgeçmiştir. Güneyli John Bannon’ın 1863’te Papa 9. Pius’la görüşmesi de kendisi de bir içsavaşın içinde olan İtalya’da sonuçsuz kalmıştı.