Etiket: Bülten

İstanbul’da İlk Doğalgaz Yandı

21 Ocak 2025 gününden herkese merhaba. Bundan 33 yıl önce 21 Ocak
1992’de İstanbul’da ilk doğalgaz yakıldı ve kullanımına başlandı.
Düzenlenen törene dönemin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı
Nurettin Sözen de katıldı. Suadiye Tren İstasyonu’nun hemen
arkasındaki Çamlık Sokak’ta bulunan apartmana verilen doğalgaz sadece
Durutürk ailesinin değil, tüm kentin hayatını değiştirdi. Yıllarca
kömür sobalarıyla, fuel-oil yakan kaloriferlerle ısınan İstanbul halkı
o günden itibaren doğalgazın rahatlığına alışmaya başlayacaktı.

Nurettin Sözen ilk çakmağı çakarken

Ertesi gün yayımlanan gazeteler haberi şu şekilde verdi: “İstanbul’da ilk
doğalgaz yandı, Sözen çakmağı Kadıköy’de çaktı. Üç yıldır kazı
çalışmaları devam eden doğalgaz, ilk kez Suadiye’de meşale yakılarak
ateşlendi. İstanbul’da doğalgazlı yaşamın başlaması nedeniyle
düzenlenen ilk ateş töreni sırasında dev meşaleler doğalgazla yakıldı,
gazın gelişi bir bayram havasında kutlandı. İstanbul Büyükşehir
Belediye Başkanı Nurettin Sözen’in ilk kibriti çakmasıyla doğalgaza
kavuşan Suadiye’den sonra gelecek ay Avrupa yakasında da doğalgaz
kullanılmaya başlanacak.”

24 yıl sonra Suadiye’deki o ev

Ocak 2025
Dünya Derbisine Doğru

17 Ocak 1909’da Fenerbahçe ile Galatasaray tarihlerinde ilk kez karşılaştılar. Bu maçla başlayan ezeli rekabet sonradan dünyanın en büyük derbilerinden birisi haline gelecektir. Kadıköy’deki Papazın Çayırı’nda oynanan ilk maçı Galatasaray 2-0 kazanmıştır. Karşılaşmayı birkaç meraklı dışında hiç kimse izlememiş, gazetelere haber olmamıştır. 1914 yılına kadar oynadığı tüm maçları rakibinden gol yemeden kazanan Galatasaray, 4 Ocak 1914’te Fenerbahçe’ye 4-2 yenilerek ilk yenilgisini almıştır. İki takım arasında günümüze dek oynanan 400’den fazla maça bakıldığında Fenerbahçe’nin galibiyetleri daha fazladır.

Lefter Küçükandonyadis ve Metin Oktay

12 Şubat 1911’de İstanbul Ligi’nde oynanan ve 7-0′ biten maç Galatasaray’ın en farklı kazandığı karşılaşma olurken, 6 Kasım 2002’de oynanan ve 6-0 biten Süper Lig derbisi, Fenerbahçe’nin en farklı kazandığı maçtır. Ezeli rekabette en çok forma giyen oyuncu 56 maçla Galatasaraylı Turgay Şeren olurken, bu derbilerde en çok gol atan futbolcu 29 gol kaydeden Fenerbahçeli Zeki Rıza Sporel’dir. Osmanlı döneminde kurulan iki kulüp, Cumhuriyetle birlikte İstanbul’un ve Türkiye’nin en değerli markalarından ikisi olmuştur. Beşiktaş Jimnastik Kulübü’nün 1911’de futbol şubesini açmasıyla birlikte İstanbul’un üç takımına “Üç Büyükler” denecektir.

Fenerbahçe ve Galatasaray’ın ilk logoları

Ocak 2025
Avrasya Feribotu Kaçırıldı

29 yıl önce bugün 16 Ocak 1996’da Trabzon-Soçi seferini yapan Avrasya Feribotu, içindeki 177 yolcu ve 55 mürettebatıyla kaçırıldı. Trabzon Limanı’ndayken teröristler tarafından el konulan gemi İstanbul’a götürüldü. Gemiyi kaçıranlar Çeçenistan’daki Rus işgaline dünyanın dikkatini çekmek istediklerini bildirdi. Olay uluslararası alanda büyük ses getirdi. Yabancı ajanslar ve yayın organları İstanbul’dan canlı yayınlar yaparak kaçırma olayını duyurdu. Avrasya Feribotu’nu kaçıran eylemciler, İstanbul 1 Numaralı Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından terör eylemi nedeniyle değil, “ulaşım aracını silah zoruyla kaçırmak” suçundan 8 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Kaçırılma olayı Cumhuriyet Gazetesi’nde bu şekilde yer almıştı

Eylemciler Erdinç Tekir, Sedat Temiz, Ertan Coşkun, Muhammet Tokcan ve Ceyhun Mollamehmetoğlu’un cezaları infaz yasası gereği daha sonra 4,5 yıla indirildi. Eylemcilerden Muhammet Tokcan cezasını çektiği Dalaman Yarıaçık Cezaevi’nden 1997’de firar etti, 1999 yılının ağustos ayında İstanbul Atatürk Havalimanı’nda sahte kimlik ve pasaportla yurt dışına çıkmak isterken yeniden yakalandı. Cezasını tamamlayan Tokcan, 23 Aralık 2000’de Şartlı Tahliye Yasası’ndan yararlanarak tahliye edildi.

Ocak 2025
Vikipedi Yayına Başladı

Dünyanın en büyük çevrimiçi ansiklopedisi Vikipedi, 15 Ocak 2001’de yayına başladı. Kısa zamanda yaygınlaşan uluslararası ansiklopedide bugün dünyanın tüm dillerinden 6 milyondan fazla madde bulunuyor. Vikipedi’nin öncesinde 2000 yılında lanse edilen Nupedia başarılı olamadı. Nupedia yavaştı ve herkesin katılımına açık değildi. İlk 6 ayda yalnızca 2 makale yayımlanabildi. Ardından Vikipedi geldi ve herkesin ön incelemeye tabi tutulmadan makale yazmasına izin vererek muazzam bir büyüme sağladı. Web sitesi ilk yılının sonunda 18 dilde 20 bin maddeye ulaştı. Madde sayısı 2006’da 1 milyonu geçti.

Vikipedi 24 yaşında

Sitenin Türkiye’deki macerası sansür tarihine geçti. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, 2017 yılında Vikipedi’ye olan erişimi “Türkiye’yi terör örgütleriyle aynı zeminde gösteren ifadelerin bulunması” nedeniyle engelledi. Site üç yıl sonra Anayasa Mahkemesi’nin kararıyla 15 Ocak 2020’de yeniden açılabildi. Vikipedi’nin kullanımı zaman zaman güvenilirlik sorunu yaratsa da günümüzde akademik araştırmalarda bile kabul görüyor.

Ansiklopediler de dijitalleşmeden nasibini aldı

Ocak 2025
Arap Baharı’nda Çiçekler Açtı

Tunus Devlet Başkanı Zeynel Abidin Bin Ali, ülkesinde giderek artan yoksulluk, işsizlik ve siyasi baskılara karşı düzenlenen kitlesel gösterilere dayanamayarak 14 Ocak 2011’de istifa etti. Ülkedeki ayaklanma “Yasemin Devrimi” olarak adlandırıldı.

Tunus’taki ayaklanmalar

Tunus’ta başlayan devrim hareketi giderek Kuzey Afrika ülkelerine yayıldı ve Ortadoğu’daki Arap diktatörlerine yönelik protesto hareketlerinin tetiklenmesine yol açtı. Özellikle üniversite okumuş ama iş bulamadığı için mutsuzlar ordusuna katılmış gençler kendi ülkelerinde benzer kalkışmalara giriştiler. Bu ayaklanmaların adına genel olarak “Arap Baharı” denildi.

Devrilmeden bir yıl önce Bin Ali, Salih, Kaddafi ve Mübarek bir arada

Tunus’ta Zeynel Abidin Bin Ali’nin devrilmesiyle başlayan yaprak dökümü, Libya’da Muammer Kaddafi, Mısır’da Hüsnü Mübarek, Yemen’de Ali Abdullah Salih’in iktidardan düşmeleriyle devam etti. Fas, Irak, Cezayir, Lübnan, Ürdün, Kuveyt, Umman ve Sudan’da sürekli olarak sokak gösterileri gerçekleşti.

Ocak 2025
Türkiye’de İlk Koronavirüs Aşısı

Dört yıl önce bugün 13 Ocak 2021’de ilk Koronavirüs aşısı dönemin Sağlık Bakanı Fahrettin Koca’ya yapıldı. Koca, Çin’den ithal edilen 3 milyon doz Sinovac aşısının halk sağlığı depolarına taşındığını ve güvenlik testlerinin tamamlandığını söyledi. Koca, alınan sonuçlara göre aşının yeterince güvenli olduğunun anlaşıldığını ve acil kullanım onayı verildiğini aktardı. Sağlık Bakanı, basın mensuplarının önünde ilk aşıyı oldu.

Fahrettin Koca ilk aşıyı olurken

2019 yılında Çin’in Wuhan bölgesinde ortaya çıkan Koronavirüs hastalığı hızla dünyaya yayılmış ve Türkiye’deki ilk vaka 11 Mart 2020’de tespit edilmişti.

Koronavirüs döneminde maske takmak zorunluydu

Ocak 2025
Kendi Uçağını Yapan Ülke

Türkiye yıllar öncesinde kendi otomobilini ve uçağını yapabilen bir ülkeydi. Daha 1920’lerde Vecihi Hürkuş K-VI’yı tasarlayıp üretmeyi başarmıştı. Bundan 81 yıl önce ilk Türk yolcu uçağı İstanbul Yeşilköy’de başarılı bir test uçuşu gerçekleştirdi. 10 Ocak 1944’te gerçekleştirilen uçuşu uçağın imal edildiği fabrikanın sahibi Nuri Demirağ ve bazı devlet görevlileri de izledi. İş adamı Nuri Demirağ Türkiye’de bir uçak fabrikası kurma çalışmalarına 1936’da başlamıştı.

Nuri Demirağ uçak fabrikasında incelemede

Beşiktaş’ta Deniz Müzesi’nin bulunduğu alana bir uçak fabrikası kuruldu. Test uçuşlarının yapılabilmesi için Yeşilköy’deki Elmas Paşa Çiftliği satın alındı. Burası bin 500 dönümlük geniş bir araziydi. İstanbul’u ve Türkiye’yi dünyaya bağlayan Uluslararası Yeşilköy Havaalanı yıllar sonra aynı bölgeye inşa edilecek ve 1985’te adı Atatürk Havalimanı olarak değiştirilecekti. Demirağ’ın fabrikasında Nu.D 36 kod numarasıyla tek motorlu bir uçak ve Nu.D.38 numarasıyla 6 kişilik bir yolcu uçağı imal edildi. Motorları dışında her şeyiyle Türk mühendis ve işçileri tarafından yapılan uçak gökyüzünde 3,5 saat kalabiliyor ve saatte 325 kilometre hıza çıkabiliyordu. Uçak o günden sonra dünya yolcu uçakları listesine alındı. Nu.D.38 yolcu kabul edilen ilk resmî uçuşunu ise 26 Mayıs 1944’te gerçekleştirdi. Uçağın yolcuları arasında Tasvir-i Efkâr gazetesi sahibi Ziyad Ebüzziya, Vatan gazetesi muhabiri Faruk Fenik ve iş adamı Nuri Demirağ vardı. Saat 09.45’te İstanbul’dan havalanan uçak 1,5 saat sonra Ankara’ya indi. Ne yazık ki Demirağ’ın uçak fabrikası yeterli siparişi alamamış ve kapanmak zorunda kalmıştır. Atatürk Havalimanı ise 2019’da kapatıldı. Pistleri kırılarak yerine pandemi hastanesi ve Millet Bahçesi yapıldı.

İlk yerli yolcu uçağı Nu.D.38 havalanırken

Ocak 2025
Hasta Adam

9 Ocak 1853’te Osmanlı İmparatorluğu için ilk kez “Hasta Adam” benzetmesi yapıldı. Bu ifade Rus Çarı I. Nikolay tarafından Avusturya Şansölyesi Metternich ile yaptığı görüşmede kullanıldı. Metternich ise Osmanlı için yapılan bu benzetmeye nispeten daha temkinli yaklaşmıştır. Bu benzetmeden sonra Hasta Adam tabiri diplomatik çevrelerde sıkça kullanıldı. Dönemin gazete ve dergileri Osmanlı’nın hastalığı üzerine yakıştırmalar yaptı, karikatürler yayımladı. Çar Nikolay’ın sözlerinden 15 yıl önce Osmanlı, son dönemin en büyük kapitülasyon antlaşmasını Ruslarla imzalamıştı.

Rus Çarı I. Nikolay

Osmanlı ülkesini Avrupa’ya tek bir pazar olarak açan 16 Ağustos 1838 tarihli Baltalimanı Antlaşması yalnızca bir ticaret değil aynı zamanda ileri düzeyde bir kapitülasyon antlaşmasıydı. İhracat yasağı ve devlet tekelleri kaldırıldı. Yabancı tüccarlar yerli tüccarlarla aynı haklara sahip oldu. Bundan sonra Osmanlı artık mamul ürün üretemeyecek ve yerli üretici zor durumda kalacaktı. Yabancıların ayrıcalıkları zamanla gayrimüslim Osmanlılara da tanındı. Osmanlı’nın borçlanmaya başlaması kapitülasyonlarla birleşince, ekonomi yönetimi Düyun-u Umumiye’ye teslim edildi. Çar I. Nikolay’ın teşhis ettiği hastalık, Osmanlı’nın sonunu getirdi.

Papa ve Osmanlı Devleti’nin hasta olarak tasvir edildiği 1860 tarihli karikatür

Ocak 2025
Dünya’nın Dönüş Günü

Bugün Dünya’nın Dönüş Günü! Gezegenimizin her 24 saatte bir kendi ekseni etrafında döndüğünün keşfini kutladığımız bu özel gün, doğanın işleyişine dair hayranlık uyandıran bir gerçeği hatırlatıyor. Dünya’nın dönüşü sayesinde günler, geceler, mevsimler, yıllar, rüzgârlar ve yağmurlar mümkün hale geliyor.

Dünya’nın döndüğü eksen, Kuzey Kutbu ile Güney Kutbu’nu birleştiren hayali bir çizgidir. Bu eksen üzerinde, gezegenimiz her 24 saatte bir tam tur atar ve bir gün 24 saat olarak kabul edilir. Dünya’nın Güneş etrafında dönüşü ise 365 günden biraz fazla sürer; bu yüzden bir yıl 365 gün olarak hesaplanır.

Dünya’nın Dönüş Günü, Fransız fizikçi Leon Foucault’un, 1851 yılında kendi icadı olan Foucault Sarkacı ile Dünya’nın dönüşünü kanıtladığı günün yıldönümünde kutlanmaktadır. Foucault Sarkacı, çoğu bilim müzesinde görülebilir ve Dünya’nın dönüşünü görsel olarak açıklar.

Bu bilimsel buluş, yalnızca fizik dünyasında değil, edebiyat alanında da yankı uyandırmıştır. Ünlü İtalyan yazar Umberto Eco, 1988 yılında yayımladığı “Foucault Sarkacı” adlı romanında, dinsel kökenli irrasyonel düşüncenin, pozitif bilim ve laik düşünce karşısındaki yenilgisini işler. Roman, Foucault’un adını taşırken, bilim ve düşüncenin zaferini edebi bir dille anlatır.

Dünya’nın Dönüş Günü, sadece bir bilimsel keşfin yıldönümü değil, aynı zamanda yaşamın sürekliliğini sağlayan bu doğal sürecin önemini anlamak için de bir fırsattır. Bugün, gezegenimizin bu hayranlık uyandıran işleyişine bir kez daha teşekkür etme zamanı!

Ocak 2025