Etiket: Bülten

18 Şubat 2010’da, WikiLeaks adı verilen bir web sitesi Amerikalı diplomatların yazışmalarını tüm detaylarıyla ortaya döken bilgileri yayımlamaya başladı. İlk bilgiler çok ses getirmedi ancak bunlar Chelsea Manning tarafından Julian Assange’ın kurucusu olduğu WikiLeaks sitesine gönderilen 750 bin hassas belgenin ilkiydi. İlk belgelerin ardından ABD güçleri tarafından Irak ve Afganistan’da işlenen yasa dışı cinayetler ve usulsüz işlemler yayımlanmaya başlayınca kıyamet koptu. ABD Ordusu’nda istihbarat uzmanı olan Manning, Irak’ta görev yapmış ve işi gereği her türlü gizli ve hassas bilgiye erişim sağlamıştı.

Manning elindeki bilgileri gizlice ülkesine götürebilmek için üzerinde “Lady Gaga” yazan bir CD’ye koymuş ve ülkesine gider gitmez hepsini gazetelere göndermişti. Ardından, 18 Şubat’ta Manning, Assange’ın yönettiği WikiLeaks’e “Reykjavik13” adlı ilk dosyayı gönderdi. Site, bunu birkaç saat içinde yayımladı. 2010 baharında WikiLeaks, yüz binlerce belgeyi yayımlamıştı. Bunlar diplomatik yazışmaları, gizli bilgileri, yabancı liderlerle ilgili mahrem kayıtları ve diğer başka bilgileri içeriyordu. Irak ve Afganistan’daki savaşlar hakkında şoke edici gerçekler ortaya çıktı. WikiLeaks belgeleri, sivilleri öldüren ABD hava saldırılarına dair birden fazla hesap ve video yayımladı. Resmî olarak açıklanan rakamdan çok daha fazla sivil kayıp vardı. Wikileaks belgeleri bir bütün olarak ABD’nin girdiği savaşların hükûmetin halkı inandırdığından çok daha kötü gittiğini değil, aynı zamanda insani felaketin kapsamının da daha büyük olduğunu göstermişti. 

17 Şubat 1923’te Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk iktisat kongresi İzmir’de düzenlendi. Lozan Anlaşması ile elde edilen bağımsızlıktan hemen sonra toplanan kongre, genç Türkiye’nin ekonomik bağımsızlığı için önemli kararların alındığı bir toplantı oldu. Kâzım Karabekir başkanlığında açılan kongreye olumsuz iklim ve ulaşım koşulları nedeniyle 300 temsilci gecikse de yine de toplam bin 135 delege katıldı. Davetliler arasında iki büyükelçi vardı.

Bunlar, Sovyet Rusya Büyükelçisi Arolof ile Azerbaycan Büyükelçisi İbrahim Abilof idi. Açılıştan hemen sonra kürsüye gelen Mustafa Kemal Paşa, Türkiye’nin iktisat politikasını belirleyen önemli konuşmasını yaptı. Konuşmanın ana başlıkları şunlardı: “Bir milletin doğrudan doğruya yaşantısı ile ilgili olan, o milletin ekonomik durumudur.”, “Tarihimizi dolduran zaferler ve başarısızlıkların tümü, ekonomik durumumuzla yakından ilgilidir.”, “Çağımız tamamen bir ekonomi devrinden başka bir şey değildir.”, “Tam bağımsızlık için şu prensip vardır: Millî egemenlik, ekonomik egemenlik ile pekiştirilmelidir.” 

Türkiye İktisat Kongresi 4 Mart’a kadar sürdü. Kongreye katılan meslek gruplarından gelen önerilerin eklenmesiyle 12 maddeden oluşan “Misak-ı İktisadi” kararları ortaya çıktı. Kongrede alınan kararlar hemen hayata geçirilmeye başlamıştır. İzmir İktisat Kongresi’nden iki yıl sonra Aşar Vergisi kaldırıldı; şeker, demir-çelik ve çimento fabrikalarının temelleri atıldı.   

Bugün Aziz Valentin Günü. Yani Sevgililer Günü. Eski yıllara ait kayıtlar, Aziz Valentin’in Roma’da Hristiyan bir çiftin evlenmesine yardımcı olduğu için kafası kesilerek şehit edildiğinden bahsediyor. Bazı kaynaklar 14 Şubat’ın işte bu nedenle yani Aziz Valentin’in anısını yaşatmak için Sevgililer Günü olarak kutlandığını kaydeder. Ancak başka kaynaklar 14 Şubat’ın kaynağını farklı göstermektedir. 14. yüzyılda yaşamış İngiliz şair Chaucer, 14 Şubat tarihiyle aşk arasında ilişki kuran ilk isimdir. Chaucer’e göre kuşların eşlerini seçtikleri tarih 14 Şubat’tır. 18. yüzyıl İngiliz geleneklerine baktığımızda 14 Şubat’ın ortaya çıkışıyla ilgili başka bir referans karşımıza çıkıyor: İngilizlerin bu tarihte eski bir Roma festivali olan ve Tanrıça Juno Februata’nın onurlandırılması için düzenlenen etkinliklere benzer kutlamalar düzenlediği görülüyor.

Bu tarih Antik Roma’da baharla birlikte doğurganlığın simgesi olarak kutlanıyordu. Sevgililer Günü’nün modern çağdaki izlerini takip ettiğimizde karşımıza tarihî ve dinî referanslardan çok ekonomik veriler ortaya çıkıyor. İlk kez 19. yüzyılda İngiltere’de ticari bir olaya dönüşmeye başlayan Aziz Valentin Günü, iletişim araçlarının gelişmesiyle dünyaya yayıldı. Günümüzde 14 Şubat bir pazarlama ve tüketim aracı olarak takvimdeki yerini almış durumda. Sevgililer Günü geldiğinde hediyelik eşya, ziynet ve takı harcamaları, kutlama yemeği ve elektronik eşya satışlarında adeta patlama yaşanıyor. Siz, Sevgililer Günü’nün dinî ve tarihî geçmişini referans alabilir yahut bu günü kapitalist ekonomik düzenin bir fırsatı olarak görebilirsiniz. Hangisini tercih ederseniz edin Dünya Sevgililer Günü her yıl 14 Şubat’ta kutlanmaya devam ediyor.

13 Şubat 1633’te İtalyan filozof, astronom ve matematikçi Galileo Galilei, Dünya’nın Güneş’in etrafında döndüğünü savunduğu için Engizisyon Mahkemesi tarafından Roma’ya çağrıldı. Roma’ya giden Galileo, aynı yılın Nisan ayında Engizisyon Mahkemesi’nde yargılanmaya başlayacaktı. İtalyan filozof hafif bir ceza karşılığında suçunu kabul etmek zorunda kaldı. Mahkeme sonlandığında Galilei’nin kendi kendine “yine de dönüyor” dediği rivayet olunur.

Papa VIII. Urban tarafından süresiz ev hapsine mahkûm edilen Galileo, günlerinin geri kalanını Floransa yakınlarındaki Arcetri’deki villasında geçirdi. Bir müzisyenin oğlu olan Galileo, 1564’te Pisa’da doğdu. Felsefe ve matematikle ilgilendi. Galileo, 1592’den 1630’a kadar Padua Üniversitesi’nde matematik profesörüydü ve burada Ay’ın kraterlerini, Jüpiter’in dört uydusunu ve Venüs’ün evrelerini gözlemlemesini sağlayan bir teleskop geliştirdi. Geliştirdiği bu teleskop da din adamlarının tepkisini çekti. Yaptıklarını kontrol etmek için onu ziyaret eden bir kardinal, Galilei’nin tüm ısrarlarına rağmen “içinde şeytan olduğunu” düşündüğü teleskoptan gökyüzüne bakmayı reddetti. 

Bundan 23 yıl önce, 12 Şubat 2002’de, eski Yugoslavya Cumhurbaşkanı Slobodan Miloseviç Lahey’deki Uluslararası Savaş Suçları Mahkemesi’nde yargılanmaya başladı. Bosna Hersek, Hırvatistan ve Kosova’da soykırım yapmakla itham edilen Miloseviç, “Balkan Kasabı” adıyla ünlendi ve katliamcı Bosnalı Sırpların en büyük destekçisiydi. Dava, insanlığa karşı işlenen suçların cezasız kalmamasına ilişkin dünya kamuoyunun talebini karşılamış olmakla birlikte Bosna’da öldürülen binlerce Müslüman için yeterli değildi.  Slobodan Miloseviç, 18 yaşında Komünist Parti’ye katıldı, 1989’da Sırbistan Devlet Başkanı oldu.

25 Haziran 1991’de Hırvatistan ve Slovenya, Yugoslavya’dan bağımsızlıklarını ilan etti ve Miloseviç Slovenya sınırına tanklar göndererek bağımsızlığı tanımadığını gösterdi. Miloseviç Hırvatistan ve Bosna’nın bağımsızlık taleplerine de aynı karşılığı verdi. Saraybosna kuşatmasında Bosnalı Sırplara her türlü desteği veren Miloseviç, Avrupa’nın ortasında bir katliam yaşanmasına hizmet etti. 1995’te Dayton Anlaşması imzalanana kadar Miloseviç 200 binden fazla kişinin ölümünden sorumlu hâle geldi. Miloseviç 11 Mart 2006’da hapishane hücresinde geçirdiği kalp krizi sonucu öldü.

11 Şubat 1990’da Güney Afrika’nın efsanevi lideri Nelson Mandela 27 yıldır tutulduğu hapishaneden çıktı. 1944’te Afrika Ulusal Kongresi’ne (ANC) katılarak ırk ayrımına karşı mücadele başlatan Mandela, gençlik kanadının lideri oldu ve ülke çapında hızla tanınmaya başladı. 1952’de ANC’nin ulusal başkan yardımcısı oldu. Mandela, Güney Afrika’nın kurumsallaşmış beyaz üstünlüğüne karşı şiddet içermeyen direnişi başlattı. Ancak ırkçı yönetimin barışçı göstericilere karşı şiddet kullanması nedeniyle gerilla savaşı yürütmek üzere ANC’nin paramiliter bir kolunun örgütlenmesine yardımcı oldu.

1961’de “vatana ihanet” suçlamasıyla tutuklandı ve beraat etmesine rağmen 1962’de ülkeyi yasa dışı terk ettiği gerekçesiyle tekrar ceza alarak Robben Adası Hapishanesi’ne götürüldü. Üzerine başka suçlar atıldı ve ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı. Mandela, 27 yılının ilk 18 yılını yatak ve su tesisatı olmayan küçük bir hücrede geçirdi. Bir taş ocağında ağır işlerde çalıştırıldı. Altı ayda bir mektup yazabiliyor ve alabiliyordu. Eşi onu yılda bir kez görebiliyordu. Ancak Mandela’nın kararlılığı hiç bozulmadı ve ırk ayrımı mücadelesinde dünya çapında bir sembol hâline geldi. 1989’da Frederik de Klerk Güney Afrika’nın yeni cumhurbaşkanı oldu ve ırk ayrımını ortadan kaldırdı. Tüm ülkede hayat normalleşti ve 11 Şubat 1990’da Nelson Mandela hapisten salıverildi. 2013 yılında hayatını kaybeden Mandela, hâlâ dünyanın en saygın isimlerinden birisidir. 

10 Şubat 1996’da üç saat süren maçın ardından dünya satranç şampiyonu Garry Kasparov, bilgisayara karşı oynadığı ilk oyunu kaybetti. Deep Blue adı verilen bilgisayar, saniyede 200 milyon hamleyi değerlendirebiliyordu. Bilgisayara karşı altı oyunluk bir maçın ilk oyununu kaybeden Kasparov, sonraki oyunları kazanmaya başlayıp Deep Blue‘ya karşı üç galibiyet alarak insanoğlunun zaferini ilan etti. Kasparov böylece 400 bin dolarlık ödülün sahibi oldu. Kasparov’un bilgisayara karşı olan maçını dünya çapında 6 milyon kişi çevrimiçi olarak takip etti.

1963 yılında Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de doğan Kasparov, 13 yaşında Sovyetler Birliği’nin gençler satranç şampiyonu oldu. 1985’te henüz 22 yaşındayken efsanevi Sovyet satranç oyuncusu Anatoly Karpov’u yenerek gelmiş geçmiş en genç dünya şampiyonu ünvanını kazandı. Otoriteler tarafından satranç tarihinin en büyük oyuncusu olarak kabul edilen Kasparov, bilgisayarlara karşı defalarca maç yaptı ve çoğunu kazandı. 1997’de Kasparov ve geliştirilmiş Deep Blue arasında bir rövanş maçı gerçekleştirildi. Kasparov ilk oyunu, bilgisayar ikinci oyunu kazandı ve sonraki üç oyun berabere bitti. 2003’te Kasparov, başka bir bilgisayar programı olan Deep Junior ile mücadele etti, maç berabere sona erdi. Kasparov, 2005’te profesyonel satrançtan emekli oldu.

7 Şubat 1995’te Amerikan uzay mekiği Discovery, Rus uzay istasyonu Mir ile buluşup kenetlendi. Bu görev, Uluslararası Uzay İstasyonu Programı’nın önemli bir aşamasıydı. Öncesinde Amerikan uzay mekiğini Mir ile kenetlenmeye uygun hâle getirme çalışmaları yapıldı. ABD ve Rus uzay ekipleri arasında yapılan kapsamlı görüşmeler sonucunda kenetlenmenin yapılabileceği sonucuna varıldı. 3 Şubat’ta başlayan görev uçuşu 6 ve 7 Şubat’ta kenetlenmenin gerçekleşmesiyle tamamlandı.

Amerikan ve Rus uzay adamları birlikte çalışarak dünyada yapamadıkları işbirliğini uzayda gerçekleştirmiş oldu. Bu tarihî buluşmada Mir’in komutanı Alexander Viktorenko idi. Discovery mekiğinin komutanı James Wetherbee, “Uzay gemilerimizi birbirine yaklaştırdıkça, uluslarımızı da birbirine yaklaştırıyoruz” dedi. Rus kozmonotun buna yanıtı şöyleydi: “Biz biriz. Biz insanız.” Uzayda gerçekleşen bu ABD-Rus zirvesi herhangi bir sorun olmadan tamamlandı. Discovery uzay mekiği 11 Şubat’ta üsse geri döndü. 

6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş merkezli iki büyük deprem, Türkiye’de korkunç bir yıkıma ve can kayıplarına neden oldu. Kahramanmaraş’ın Pazarcık ilçesinde saat 04.17’de 7,7 büyüklüğünde, yaklaşık 9 saat sonra saat 13.24’te Elbistan merkezli 7,6 büyüklüğünde bir deprem daha meydana geldi. Deprem; Kahramanmaraş, Gaziantep, Hatay, Osmaniye, Adıyaman, Şanlıurfa, Diyarbakır, Malatya, Kilis, Adana ve Diyarbakır’da yıkımlara neden oldu. Sarsıntının şiddeti ve geç müdahale nedeniyle 50 binden fazla kişi hayatını kaybetti. Deprem Suriye’de de büyük bir yıkıma neden oldu, 6 bine yakın kişi yaşamını yitirdi.

Etkileri hâlâ hissedilen depremler, şehirlerdeki imar facialarını ve hatalı kentleşme uygulamalarını gündeme taşıdı. Türkiye’de büyük şehirlerin depreme hazır olmadığı bir kere daha ortaya çıktı. Depremin üzerinden iki yıl geçmesine rağmen depremin ağır yaralar açtığı illerde barınma ve ısınma sorunları devam ediyor. Konteynerde kalanlar hem içme suyuna hem de şebeke suyuna yeterli miktarda ulaşamıyor. Deprem bölgesinde devam eden sorunlar yaşamı daha da zorlaştırıyor. 

5 Şubat 2003’te ABD Dışişleri Bakanı Colin Powell, Birleşmiş Milletler kürsüsüne çıkıp herkesin gözlerine bakarak yalanlarla dolu bir konuşma yaptı. Yalanlar Irak’ın işgalini meşru göstermek için söylenmişti. Powell, kendi hükûmetinde yer alan birçok kişinin bile gerçek dışı bulduğu konuşmasında, Saddam Hüseyin yönetimindeki Irak’ın kitle imha silahlarına sahip olduğunu, kimyasal silah depoladığını, balistik füze rampalarına sahip olduğunu söyledi. Powell, bu silahların bulunduğu yerleri ve özelliklerini sözde haritalar ve fotoğraflar göstererek anlattı, böylece ertesi ay gerçekleşecek Amerikan işgali için güçlü bir gerekçe oluşturmuştu.

Çoğu televizyon kanalı tarafından canlı olarak yayımlanan bu konuşma, tarihin en büyük yalanlarından biri olarak kayıtlara geçti. New York Times gazetesi yıllar sonra bu konuşmaya inandığı için okurlarından özür diledi. Colin Powell bu konuşmayı “sicilinde bir leke” olarak adlandırdı. Powell 2005’te ABC kanalından Barbara Walters’a verdiği röportajda suçu dönemin CIA yetkililerine attı ve “verdikleri bilginin doğru olduğuna inanarak bu konuşmayı yaptığını” söyledi. Afrika kökenli ilk ABD Dışişleri Bakanı olan Powell, 2021 yılında hayatını kaybetti.