Ağaç sevgisi, ormanı korumak, ağacın önemi ve ağaç dikmenin faziletleri hakkında ülkemizde 1923’ten başlayarak irili-ufaklı pek çok kitap yayımlandı. içerisinde islâmi referansların da zengin şekilde yer aldığı ve halka hitap eden bu eserler, çoğunlukla devlet ve Diyanet destekli idi. Günümüzde ise maalesef tam tersine gelişmelere tanık oluyoruz.
Son yıllarda Türkiye’de süratle artan maden arama faaliyetleri, yurdun pek çok bölgesinde ağaç katliamına, toprakların verimsizleşmesine, havanın kirlenmesine, doğal yaşamın yok olmasına yol açıyor. Bu büyük felaket ve olumsuz gidiş durdurulamıyor; büyük şirketler acımasızca dereleri kurutuyor, dağları deliyor, kayaları dinamitliyor, geniş ve büyük orman alanlarını tahrip ediyor. Çevre gönüllüleri, köylüler, bölge insanları, korumacı STK’ler ellerinden geldiği oranda bu talan ve yağmaya karşı koymaya çalışıyor. Ancak buna rağmen, çeşitli güçlerin desteğindeki büyük kuruluşlar yurdumuzun pek çok bölgesinde ağaçları keserek yok etmeye, ormanları maden arazisine dönüştürmeye devam ediyor.
Bu konu ile ilgili CHP Milletvekili Ömer Naci Gürer “Madencilik çalışmaları yüzünden başta Kaz Dağları olmak üzere Türkiye’nin tüm orman arazileri tahrip edilmiş durumdadır. Örneğin Kaz Dağları’nda 350 bin ağaç kesilmiştir. Bu kesilen ağaçları yaşı 20 ile 100 yaşları arasında olup, kesilen 350 bin ağacın oksijen üretimi de durmuştur. 2004’te çıkan bir maden kanunu ile orman alanlarında her türlü madene izin verildi. Bu ormanlarda 100 yaşında ağaçlar kesilmekte ve ülkemiz ormanları hükümet eliyle yok edilmektedir” demişti.
Oysa ağaç sevgisi, ormanı korumak, ağacın önemi ve ağaç dikmenin faziletleri hakkında ülkemizde 1923’ten başlayarak pek çok kitap basılmış, irili-ufaklı pek çok kitap yayımlanmıştır.
Bu konunun ilk kitabı, İstanbul Vilayeti Maarif Müdürlüğü tarafından 12 Mart 1923 tarihinde kutlanan “Ağaç Bayramı” vesilesiyle öğrencilere dağıtılmak için bastırılmıştır. Bu eser, Halkalı Ziraat Mektebi hocalarından Ahmet Tevfik ve Ali Rıza beylerin 1923’te Ağaç Dikelim. On Ağaç Dikmeyen Bir Ağaç Kesmemeli (İstanbul, Matbaa-i Amire) adıyla yayımladıkları 16 sayfalık bir kitapçıktır. Babıali ressamlarından, karikatürist Halid Naci Bey’in ağaçla ilgili resimlerle süslediği bu küçük kitapçığın ilk sayfasında İstanbul Maarif Müdürlüğü’ne hitaben yazılmış bir telgraf yer alır. Aynen basılan telgrafın başı “Baş Kumandan Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretleri tarafından Ağaç Bayramı münasebetiyle şeref-sudur olan telgraf name sureti” şeklindedir. 6 Mart 1923 tarihli telgrafta Gazi Mustafa Kemal Paşa “Ağaç Bayramı’nı kutlarım. Hayata ait her teşebbüs, vatanın halas ve refahına müncer bir adımdır. Müteşebbisleri takdir eylerim” demektedir.
Bu kitabın basımını takip eden ikinci eser, 1924’te Divan-ı Muhasebat’ta kontrol memurluğu yapan Ahmet Nazmi Bey’e aittir. Ağaç Dikmek ve Zer’iyatta Bulunmanın Dinî ve İctimai Fevaidi ve bu Babta Malumat-ı Nafia isimli 62 sayfalık kitap yine devlet basımevinden çıkar. İlgi gören bu kitap, 1928’de Ağaç Dikmek başlığı ile ikinci defa basılır ve 160 sayfalık büyük bir çalışmaya dönüşür.
1933’te Halim Bâki [Kunter], Ankara’da Ağaç Sevgisi isimli 176 sayfalık bir kitap yayımlar (Başvekalet Müdevvenat Matbaası). Gazi Orman Çiftliği Müdürü ve Kastamonu Milletvekili Tahsin Bey’in giriş yazısıyla, Orman Umum Müdürü Bekir Bey’in eserin onayına dair notuyla çıkan bu kitap, ağaç sevgisi konusunda içerisinde dinî bir bölümün bulunmadığı tek kitaptır. Ilgaz, Sinop, Zingal gibi orman alanlarından ve Gazi Orman Çiftliği’nden fotoğrafların yer aldığı bu çalışma, aslında resmî bir yayındır.
1939’da ise Yüksek Orman Mektebi mezunu ve Yeni Türkiye gazetesi sahibi Mehmet Ali Gökberk, Ankara’da Ağaç ve Orman Antolojisi isimli bir şiir seçkisi yayımlar. Türk edebiyatında ağaç ve orman konulu şiirleri toplayan bu çalışma, gördüğü ilgi dolayısıyla yazarı tarafından 1946’da ikinci defa basılır. İkinci baskının önsözünde yazar, devlet kademesindeki pek çok insandan teşvik gördüğünü ve bu nedenle eseri büyütüp 3 cilt olarak tasarladığını belirtir. Daha sonraki yıllarda ağaç dikmek, ağacı korumak, ağaç sevgisi konulu pek çok kitap basılmıştır. Bu konuda yapılan yayınlarda giderek dinî konulara ağırlık verildiği, ağacın ve ağaç dikmenin önemini vurgulayan ayet ve hadislerin yer aldığı kitapların arttığı görülür. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Müşavere ve Dinî Eserler İnceleme Kurulu’nun oluru ile 1952’de Ankara’da Ağaç Sevgisi başlıklı 40 sayfalık bir kitapçık basılır ve tüm yurtta dağıtılır. 1955’te ikinci baskısını da yapan bu eserde, ek bir sayfa olarak şair Mehmet Emin Yurdakul’un “Sakın Kesme” şiiri ilave olarak verilmiştir:
“Sakın kesme! Her dalında bir güzel kuş ses versin;
Sakın kesme! Gölgesinde yorgun çiftçi dinlensin.
Sakın kesme! Şu sevimli köye kanat, kol gersin.
Sakın kesme! Aziz vatan günden güne şenlensin.”
Türkiye’nin ormancılık konusunda en önemli isimlerinden araştırmacı-ya-zar Kerim Yund’un 1954’te kaleme aldığı Ordu ve Orman isimli çalışması da, içinde şiirlerin de yer aldığı bir antolojidir. Eserin kapağındaki askerî birlik fotoğrafı, içinde orman sevgisini işleyen şiirlerin yer aldığı bir kitap için oldukça şaşırtıcıdır.
1962’de ise Orman Yüksek Mühendisi Muhsin Zekai Bayer’in hazırladığı ve Ankara’da basılan kitabın adı Orman Ağaçlarımızı Tanıyalım’dır. İçinde ağaçların, yaprak örneklerinin renkli ve özel çizimlerle sayfa sayfa anlatıldığı eser, ormandaki ağaç çeşitlerini tanıtmaya yönelik teknik bir kitaptır. Kapakta da içerikle uyumlu bir çizim vardır.
Diyanet İşleri Başkanlığı da, Ankara Bölge Vaizi Halil Aslangül’ün İslâmiyet’te Ağaç Dikmenin Önemi adlı kitabını 1963’te; Konya Eğitim Enstitüsü Öğrenci Derneği yayın kolunun “Ağaç Sevgisi” adlı broşürünü 1965’te ağaç bayramı dolayısıyla yayımlar.
Ülkemizde ağaç dikme ve ağaç sevgisini halk kesimlerine öğretmek-aşılamak için yapılan pek çok yayının en önemli ortak noktası, İslâmi açıdan bu konunun önemini vurgulamak için ayetler ve hadislerin yer aldığı geniş bölümlerdir. Ağaç üzerine hem Kur’an’da yer alan ayetler hem de Peygamber sözü hadisler bu kitapların büyük bölümünü oluşturur. Ağaç sevgisi üzerine korumacı ve teknik nitelikli kitap ise gördüğümüz kadarıyla Halim Baki Kunter’e ait olandır. Orman Fakültelerinde ders kitabı olarak yayımlanan kitaplar haricinde, halka ormanı korumak, ağaç dikmek ve yetiştirmek için bilgi veren, bilgi ve görgüyü arttıran kitaplar 100 yıllık cumhuriyet tarihinde sayıca azdır. Günümüzde ise kitaplarda vurgulanan manevi, millî duygu ve temennileri hiçe sayarak dağları, taşları ve de özellikle ormanlarımızı tahrip edenlerden maalesef pek hesap sorulamamaktadır.
