Kategori: Ardından

Yaptığı besteler, kurduğu orkestralar, düzenlediği şarkılar, çalıştığı sesler, parlattığı yıldızlar ve getirdiği yeniliklerle müzikal yakın geçmişimizin hemen her sayfasında imzası olan büyük bir müzisyen, bir beyefendiydi. Memleketin ortak hafızasının oluşmasında önemli bir rol oynadı.

Attila Özdemiroğlu, Tür­kiye’de popüler batı müziğinin temel taşla­rından biri. Adı “hafif müzik”­ken o vardı, “pop”a dönüşme evresinde yaptığı “iş”lerle sü­reci hızlandırdı. Bir anda çı­kıp hızla yok olmadı. Sessiz ve derinden ilerledi. Geri planda gibi görünürdü ama aslında hep başroldeydi. Hafif Müzik Derneği’nden ŞAT Yapım’a, dönemin neredeyse bütün mü­zisyenlerini aynı çatı altında toplayan büyük örgütlerin ku­rucularındandı. En büyük kav­gasını, telif hakları için verdi ama ne yazık ki müzik piyasa­sındaki bölünmüşlük yüzün­den bu savaşı sonlandırama­dı. Son dönemlerde memleke­tin gidişatını beğenmiyordu ve bunu her fırsatta her yerde dile getiriyordu. Sözünü sa­kınmayan, gücünü esirgeme­yen bir insandı ve her zaman doğru bildiğinin tarafında ol­du. Onu “güzel” ve özel yapan, biraz da buydu.

Attila Özdemiroğlu beste­ciydi. İyi bir besteciydi. “De­lisin”den “Pet’r Oil”e, “Atlan­tis”ten “İnsanız Biz”e mem­leketin Eurovision tarihine damga vurmuş besteler onun­du. “Firuze” ve “Sevda” gibi şarkıları, arabeske alterna­tif olarak üretti. “Rakkas”tan “Kalbim Ege’de Kaldı”ya her telden Sezen Aksu şarkıla­rıyla onu ayrı bir yere koyduk belki ama “Yedi Kocalı Hür­müz”den “Arabesk”e oyunlar ve filmler için yaptığı şarkılar, bambaşkaydı. Bunlarla, hem Türkiye’de pop müziğin gelişi­mine katkıda bulundu hem de memleketin ortak hafızasını oluşturma yolunda önemli bir görev üstlendi.

Müziğe ve hayata soldan bakardı. ’80 öncesinde Zülfü Livaneli’yi tanımamıza sebep albümlerin (“Atlının Türkü­sü” ve “Nâzım Türküsü”) dü­zenlemelerini yapan oydu; ’80 sonrasındaki en önemli iki albümüne (“Ada” ve “İstan­bul Konseri”) yapımcı olarak imza attı. Şan Tiyatrosu’nda­ki unutulmaz bir dizi Livane­li konserlerinde sergilenen şarkılar, onun düzenlemele­riyle dinleyiciye ulaştı. Yaylı­ları pop müziğe katan, onları bir senfoni edasıyla ince ince işleyen insanlardan biriydi – bir diğerini, Ergüder Yoldaş’ı, çok yakın zamanda kaybettik.

Şanar Yurdatapan’la bir­likte pek çok “iş”e imza at­tı ve bir dönem, memleket pop müziğinin beste fabrika­sı gibi çalıştı. Birlikte kur­dukları ŞAT Yapım, Sezen Aksu’dan Esmeray’a, İsken­der Doğan’dan Nilüfer’e pek çok insanı bize tanıttı. Onları, sağlam Şanar – Attila bestele­riyle ve kimi zaman ortak kul­landıkları Tuğrul Dağcı imza­sıyla ürettikleri “hafif” şarkı­larla tanıdık.

Attila Özdemiroğlu, çok iyi bir müzisyendi. Bütün enstrü­manları çalardı. Dün – Bugün – Yarın ve İstanbul Gelişim Or­kestrası, onunla büyüyen eşlik orkestralarıydı. Durul Gen­ce’den Erol Pekcan’a pek çok mühim isimle çalıştı, memle­ket popunda kırılma yaratan düzenlemelere imza attı.

Her şey bir yana, Atti­la Özdemiroğlu, bizi biz ya­pan değerlerdendi. Yukarıda söyledim, altını bir kere daha çizeyim: Şu belleksiz toplum­da, bizi bir araya getiren ortak hafızamızı, biraz da onun şar­kılarına borçluyuz. Bu kadar önemli, bu kadar güçlü bir bes­teciydi. Eksikliği, eksikliğimiz.

Bir yüzü karizmatik, bir yüzü naif; işkolik ama pervasız… Kendi tınısını yaratan, ötesini umursamayan nadir müzisyenlerden olan Prince, milyonlarca hayranının hayalinde sonsuza kadar aykırı bir sembol olarak yaşayacak.

ORHAN YOLSAL

Klişedir ama doğruluk payı yüksektir: Dönem­lerine damga vuran müzisyenler, sanatçılar zaman içinde birer sembol haline gelir ve bu şekilde hatırlanır. Prince şöhretinin zirvesindeyken is­mini ve cismini kenara itmiş, kendini bir sembolle ifade et­me cüretini göstermişti. Ani ve radikal bir kararla, albümlerin­de adı yerine anlamı pek çok yoruma açık bir logo kullanma­ya başlayan Prince, plak kapak­larını süsleyen sembolü ‘ken­disi ve kendi müziği’ olarak ta­nımlamıştı. Bu tuhaf tavrın tek nedeni farklılaşma tutkusu de­ğildi gerçi. Plak şirketi Warner Bros. ile aralarındaki anlaş­mazlık Prince’in bu kararında önemli rol oynamıştı.

Yakın çevresi tarafından tam bir ‘işkolik’ olarak tanım­lanan Prince, durmaksızın mü­zik üretiyor ve bunların hepsi­ni yayımlatmak istiyordu. Bu Warner Bros.’un bile ayak uy­durabileceği bir tempo değildi. Gerilen ipler sonunda kopma noktasına geldi, Prince’i ismin­den vazgeçip kendini “sembol­leştirmeye” itti. 2000’de tekrar Prince ismine dönmesi de bir tesadüf değildi tabii, o yıl isim haklarını geri almayı başar­mıştı. Başkası için bir felaket olabilecek bu süreci, zekası, ya­ratıcılığı ve cesareti sayesinde marka değerini yaralamadan atlatmayı bilmişti.

70’lerin sonunda başlayan solo müzik kariyeri 80’lerde zirveye ulaşırken, sık sık aynı dönemde dünyayı sar­san Michael Jackson ve Madonna ile kı­yaslandı. Jackson’ın naif, Madonna’nın ayrıksı tavrını aynı bünyede barındırması, sadece şarkı söylemekle kalmayıp, yazan, çalan ve kayde­den bir müzisyen/pro­düktör olması onu farklı bir seviyeye taşıdı. O yıllarda müzikal kökenindeki funk ve rock tavrını, dönemin synthpop ve new wave akımıyla başarıy­la birleştiren Prince, dönemsel akımlar ve geleneksel tarzları büyük bir rahatlıkla harmanla­yarak bir ‘Prince tınısı’ yarattı.

Müziğine katabileceği renkleri, popülerliğini kaybet­me endişesi taşımadan çeşit­lendirerek, bir gün ‘Kiss’ kadar basit ama vurucu bir düzen­lemeyle çıktı karşımıza, baş­ka bir gün kendini ‘3 Chains o’ Gold’ kadar süslü, ‘Zanna­lee’ kadar blues ya da ‘Gett Off’ kadar gözükara bir şekilde dı­şavurdu. Zappavari düzenle­meleri, dadaizmden nasiplen­miş davranışları, androjen tavır ve sahne kıyafetleri her yeni işinde ona hem eleştiri hem de hayranlık olarak geri döndü.

Zamanının çoğu­nu tek başına, ken­di stüdyosu Paisley Park’da kayıt yaparak geçiren, iyi ve dişi yanını ‘Camille’, kö­tü ve erkek yanını ise ‘Spo­oky Electric’ olarak adlandıran Prince, yaklaşık 40 yıl süren uzun kariyerinde bu ikilinin bitmeyen çekismesinden do­ğan 39 solo albüm, henüz ya­yınlanmamış pek çok şarkı, aralarında Chaka Khan, Sinead O’Connor, Alicia Keys’in de yer aldığı onlarca isim için yazdığı hit şarkılar, filmler, ödüller ve gözü yaşlı hayranlar bırakarak aramızdan ayrıldı. Özlenmeye ve hatırlanmaya değer bir sem­bol olarak…

Türkiye bir gün şu siyah sisin içinden çıkmayı başarırsa, Ahmet Oktay, genç kuşaklar, gelecek kuşaklar için örnek olacaktır.

Ahmet Oktay sağlığında herşeyi birkaç cüm­leye sığdırmayı ba­şarmıştı bana kalırsa. Anıla­rını topladığı güzelim Gizli Çekmece’nin önsözünden ilk cümle: “Önemli değil yaşan­mış bir yaşam benimkisi”. Ötesi, Bütün Yapıtları için “Sunuş Yazısı”ndan: “İyi ya da kötü, ama benim olan 56 kitap yayımladım. Fena bir toplam değil. Yaşadım ve yaz­dım”. Az ileride: “Söylemeli­yim: Kendimi öncelikle şair saydım”.

Kişinin kendi kimliğini, duruşunu, serüvenini doğ­ru konumlaması kolay olmaz; Ahmet Oktay’ın cümleleri bu zorlu işin altından kalktığını gösterir. Hiç kuşku yok, önce­likle şairdi; ama bütün şiirle­rini tek ciltte toplarken seçti­ği başlık anlamlıydı: Kaç Kişi­yiz Kendimizde — soru işareti taşımayan bir soru ifadesi.

Şiiri merkezine alan, ora­dan çepere doğru halkalar halinde yayılan bir yazı zin­ciri kurmuştu zaman içinde. Şiirin gerektirdiği soyutlama çalışmasına karşın görünen tavrını düzyazı alanında ola­bildiğince somutlaştırdığını görüyoruz: Sonuna dek sosya­list kaldı Ahmet Oktay; bunu yaparken alışılagelmiş, edebi­yatçılar arasında oldukça yay­gın “toplumcu” nitelemesinin arkasına yerleşmektense ben­zersiz bir kalkışıma soyundu: Sorguladı, çözümledi, gerek­tiğinde eleştirel tavrını koy­maktan ve mesafe arayışına girmekten kaçınmadı. Kaldı ki, bir tek kavram seç denilse Ahmet Oktay’ın yazı dünya­sından, o apaçık, hep, orta­daydı: Arayış.

Neydi peki aradığı? Da­ha iyi bir dünya, daha doğru (ya da en doğru) düzen, hak­lıca bir yaşam içinde bireyin özgürlüğünü koruyabileceği Ütopya. Hiç yorgun düşmedi bu arayış sevdasında Ahmet Oktay, süngüsünü hiç düşür­medi. Dönekliğin katsayısı­nın yükseldiği, karşı-devrim­ciliğin neredeyse taçlandırıl­dığı, sonunda onursuzluğun doruğa ulaştığı dönemlerin içinde kırıntı ödün vermek­sizin, leke almaksızın geçme­yi bildi.

Edebiyatın, düşüncenin, kuramın bu yenilmez savaşcı­sı, bir de, yıllar yılı bir basın emekçisi olarak çalıştı: Tele­vizyonda arşiv değeri yüksek işler kotardı, gazetelerde ca­nalıcı sorumluluklar üstlen­di, bu alanda da kirlenmeme­yi bildi.

Ahmet Oktay, Türkiye bir gün şu siyah sisin içinden çıkmayı başarırsa, genç ku­şaklar, gelecek kuşaklar açı­sından bir rol modeli olacak­tır — bir doğru ağabey.

Uçsuz bucaksız kültür birikimiyle bilgi insanıydı. Alçakgönüllü kişiliğiyle bilgelik mertebesine ulaşmıştı. Kendisini “haftasonu romancısı” diye niteleyen büyük bir edebiyatçı.

Bugün, yeryüzü kültür dünyasında yaşanan bir kaybın ardından, he­men herkesin değeri ve önemi konusunda ortak olumlu bir yargı getireceği durumla pek seyrek karşılaşılır: Umberto Eco’nun ölüm haberi sonrası, onun ne denli özel, ayrıcalıklı bir “figür” olduğunu bütün yo­rumcular gösterdi.

Bu sonucu doğuran ana et­menleri sıralamaya çalışalım:

Umberto Eco hiçbir yapay­lık barındırmayan kişiliğiyle tam bir gönülçelendi. Sımsı­cak, alçakgönüllü, muzip bir karakter… Eşine benzerine az rastlanır, hem yaygın hem de­rin bir kültür birikimine sahip olmasına karşın, kimsede te­peden baktığı izlenimini ya­ratmamıştı.

Son derece ciddi konulara eğildi bilimsel kimliğiyle, gene de ciddiyette boğulmamayı ba­şardı, tam tersine ince mizah damarıyla hafifletici boyutlar kattı çalışmalarına.

Çıtayı indirmeden öğretici olmasını hocalık mesleğine bağ­lılığına, daha doğrusu tutkusu­na borçluydı sanırım. Giderek dünya çapında popülerlik ka­zanması, yüksek irtifada uçuşu­nu sürdürmesini engellemedi.

Eco, 1932 doğumluydu. Bü­tün çocukluğu faşist İtalya’da, savaş Avrupası’nda geçmiş bir kuşaktandı; “Gruppo 63”te bu­luştuğu akranlarıyla birlikte, üstlerine çökmüş çok büyük bir pisliği temizlemek için işe giriştiler.

1962’de çıkan kitabı Açık Yapıt (Opera Aperta) ile gös­tergebilim ve edebiyat kuram­ları alanında çarçabuk öne çıkmıştı. Bu serüveni kesinti­siz biçimde geliştirirken, İtal­ya’yla sınırlanmadı hocalığı, beş kıtanın üniversitelerinin aranan konuğu oldu. Bilimsel ve kültürel donanımının en­ginliği, onu toplumsal konu­lar ve sorunlar etrafında da derin ve kapsayıcı bir üretime taşıdı. Görüşlerini, düzeyini koruyarak, kitle iletişim araç­ları üzerinden geniş kitlelere ulaştırdı.

1980’de büyük bir sürprizle çıkageldi: Gülün Adı romanıyla küre çapında etki yarattı. Ken­disini bıyık altından bir “hafta­sonu romancısı” olarak tanım­lıyordu ama, peşpeşe yayımla­dığı romanlarıyla ne denli cins bir edebiyat adamı kimliği ge­liştirdiğini kanıtlamıştı.

Umberto Eco, Rönesans’ın “Evrensel Adem” projesini çağ­daş karanlık dünyamızda yeni­den diriltebildiği için arkasın­da kalıcı izler bıraktı.

Konuşulamayanı araştıran, tabulardan korkmayan, yasaklardan yılmayan, Kadın Argo Sözlüğü’nün yazarı, gözüpek dil savaşçısı ‘muzır’ gazeteci Filiz Bingölçe 51 yaşında hayata veda etti.

Sözlük yazmak büyük bir emek ve sabır işi. Eğer söz konusu daha önce eşi benzeri yazılmamış bir sözlükse, çöldeki kumu sü­pürmeye çalışan bu meczuba sonsuz bir ‘dil aşkı’nı da ek­leyelim. Kadın Argo Sözlüğü meraklı, çalışkan, şen şakrak, hayata aşık, dile aşık, edep­siz ve iffetsiz bir kadının yaz­dığı, daha önce hiç yoklama çekilmemiş kadın dilini, ka­dın yaratıcılığını, fantezile­rini, alaylarını ortaya koyan bir sözlük. Fakat hiçbir söz­lüğün asla sadece bir söz­lük olmadığı gibi, Kadın Argo Sözlüğü de sadece bir sözlük değil; şehirli, köylü, kasaba­lı, bekar, evli, genç, yaşlı, yü­zü yaralı, ciciği bereli, lanet­li, defolu kadınların ruhuna ayna tutan, süslü Pakizele­rin, buydum Ayşelerin, mor menekşelerin, alçak köfte­lerin, deliksiz incilerin, akıl güllerinin diline tercüman olan sosyokültürel bir araş­tırma, kadınlararası bir dil oyunu, erkeklere kapalı bir ada, kadınlara has bir makara kukara. Alanında bir ilk olan bu sözlüğün sunuş yazısın­da, “Kişinin tek başına sözlük yazması, sözlük üretmesi de­sem daha doğru, tatlı bir tür çılgınlıktır,” diyor Hulki Ak­tunç. Bahsettiği ‘tatlı çılgın’ Filiz Bingölçe. 2001’de henüz 36 yaşındayken ceza sahası­na giriyor ve kadın dünyası­nın bu kendine has alaycı di­lini kitaplaştırıyor. Sen misin dilinin argosuyla erkek-ege­men topluma bulaşan? Erkek argosuna “genel dil unsu­ru” muamelesi yapan devlet, Filiz Bingölçe’yi, “toplumu yayın yoluyla tahrik etmek, cinsel arzularını uyarmak” suçundan yargılıyor; beş yıl sonra, sağolsun, suçsuz bulu­yor. Erkek kısmı kadın dilin­den tahrik oladursun, 2005’te sözlüğün ikincisi yayımlanı­yor. Bu ülkede araştıran ve üreten bir birey olarak yetiş­mek zaten zor zanaat. Bir de seni hor gören bir devlet, sa­na karşı işleyen bir adalet ve seni hırpalamaktan zevk alan bir karşı cins varken heyeca­nını hiç kaybetmeden üret­mek apayrı bir meziyet. Filiz Bingölçe böyle bir kadın. Ra­hat durmuyor, Futbol Argosu Sözlüğü (2005), Asker Argosu Sözlüğü (2005), Tanıklarıy­la Osmanlı Argosu Sözlüğü (2011) gibi benzersiz eserleri ve araştırmaları yazıyor, kur­duğu Alt-Üst Yayınları’yla, Enderunlu Fazıl’ın 18. yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu’n­daki kadınlar coğrafyasına dair Zenânnâme’sini, Galip Paşa’nın 19. yüzyıl Anadolu­su’ndaki cinsel gelenekleri anlatan Mutayebat-ı Türkiy­ye’sini Türk yazın hayatına kazandırıyor.

30 Ocak 2016’da Türkiye çok genç, çok değerli bir araş­tırmacısını, şahakulade bir yazarını kaybetti. Adını hiç unutmayalım, kırpıp kırpıp yıldız yapalım.

Ülkenin bağımsızlık savaşı tarihinin belki de en önemli figürü, önce “demokratik ve anti feodal temelde bir modern devlet”, sonra “ne polis devleti ne köktendinci Cumhuriyet” şiarıyla kitleleri peşindenden sürüklemişti.

Cezayir Bağımsızlık Sa­vaşı’nı başlatan dokuz tarihsel önderden biri ve yaşayan sonuncusu olan Hoci­ne Ait Ahmed’in (Hüseyin Ait Ahmet) hayat hikayesi, ülkesi­nin tarihini anlatmak için ya­zılmış gibi.

Küçük yaşta Fransız sömür­geciliğine karşı Cezayir kimliği­nin zaferi için Kabilce ve Fran­sızca şiirler yazmaya başlayan Ahmed, lisedeyken Cezayir Halk Partisi’ne (PPA) katılır ve 16 yaşında partinin merkez ko­mitesinde görev alır. 1947’deki kongrede silahlı mücadele ih­timaline yönelik bir paramili­ter özel örgüt (OS) kurulmasını önerir; partinin merkez komite ve siyasi büro üyesi iken Kasım 1947’de OS’nin başına geçer. Bir yıl sonra örgütün yetkili kade­mesine Cezayir tarihi ve çok muhtemel bir devrimci savaşın ideolojik yönelişlerine ilişkin bir rapor sunar.

Dönemin milli mücadele ön­deri Messali Hadj, Arap+Müs­lüman bir ideolojik mücadele yürütürken, Ahmed dil ve bölge­den azade bir “Cezayir kimliği”­ni savunur. .

Ahmed, Afrika ve Asya’daki bütün sömürge karşıtı hareket­ler ve Üçüncü Dünya ile bağlar geliştirmek üzere bir Ceza­yir diplomasisi raporu hazır­lar. 1952’de Kahire’de hareke­tin temsilcisidir. 1956’da New York’da Birleşmiş Milletler nezdinde bir FLN bürosu açar. Mart 1962’de Evian anlaşmasıy­la Cezayir’in bağımsızlığı kabul edildiğinde tüm tutuklu liderler­le birlikte serbest bırakılır.

Eylül 1962’de Cezayir ordu­su başkente girer. Kurucu Ulu­sal Meclis’e seçilen Ahmed, yeni rejimin demokratik olmadığını; “Demokratik ve anti feodal te­melde bir modern devlet” için mücadele ettiklerini, bunun an­cak “halkın doğrudan denetimi” ile sağlanabileceğini belirtir.

Eylül 1963’te Cezayir’in ilk (bugün en eski) muhalefet par­tisi olan FFS (Sosyalist Güçler Cephesi)’yi kurar. Bin Bella as­kerî birlikleri gönderince hesap­ta olmayan bir “silahlı direniş” başlatır. Ekim 1964’te yakalanır, önce idama mahkum edilir son­ra bağışlanır. Hapisten partisi­nin gizli kanadını yönetir.

Mayıs 1966’da kaçarak İsviç­re’ye geçer. Lozan’da hukuk tah­sil eder. 1989’da partisinin kong­resine katılmak üzere Cezayir’e döner. Aralık 1991’de yapılan seçimlerin ilk turunda FFS %10 oy alırken İslâmi Selamet Cep­hesi (FIS) birinci parti olur. Bu­nun üzerine FFS “Ne polis dev­leti ne köktendinci Cumhuriyet” şiarıyla başkentin bağımsızlık­tan beri görmediği büyüklükte bir miting düzenler.. 1942’de öz­gür ve demokratik Cezayir için mücadeleye başlayan Ahmed, toplumsal ve demokratik ulusal birliğin sağlanması için bir kon­sensüs peşinde son ana kadar mücadelesini sürdürdü. 23 Ara­lıkta hasta yatağında 89 yaşında hayata veda ederken, Cezayir kendi tarihiyle bir kez daha yüz­leşme imkanına kavuşuyordu.

Çin’de doğan, dünyanın birçok ülkesinde yaşayan, milliyetçilik kavramına yeni boyutlar getiren başeseriyle global bir üne kavuşan politik bilimci Anderson, 13 Aralık 2015’te Endonezya’da hayata gözlerini yumdu.

Dünyada olduğu gibi Türkiye’de de en ünlü kitabı Hayali Cemaat­ler’le tanınan Benedict Ander­son (Türkçe’deki diğer kitabı, Üç Bayrak Altında Sömürge­cilik Karşıtı Tahayyül’dür.) 79 yaşında aşık olduğu ülke Endo­nezya’nın Cava adasında öldü.

Son günlerinde Japonca ya­yımlanan kendi anılarını ter­cüme etmekteydi: Sınırların Ötesinde bir Hayat. İrlandalı bir baba ile İngiliz bir anadan Çin’de doğmuş, İngiltere’de Cambridge’te eğitim görmüş, İrlanda, Endonezya ve Kalifor­niya’da yaşamış, bir dizi Avru­pa dilinin yanısıra Endonez­ya, Cava, Tayland ve Filipinler (Tagalog) dillerini öğrenmiş, bu ülkelerin tarihi, sosyal ve kültürel dünyası hakkında yaz­mış ve New York’taki Cornell Üniversitesi’nde hocalık yap­mış bu ilginç entelektüeli baş­ka hangi kitap ismi daha iyi ta­nımlayabilirdi ki?

Anderson Endonezya’daki darbenin gerçek mahiyetini if­şa edince; diline, tarihine ve in­sanına yakın olduğu Endonez­ya’ya 26 yıl boyunca gidemedi. Ancak Suharto rejimi devril­dikten sonra, 1998’de eserleri­nin büyük bir kısmını hasretti­ği Endonezya’ya dönebildi.

Anderson’u dünyaya tanı­tan Hayali Cemaatler (1983), milliyetçilik alanındaki çalış­malara yeni bir boyut getirmiş­tir. Genellikle Fransız Devri­mi’nin ürünü olarak sunulan milliyetçilik kavramına, ayrı­ca bu konuda genellikle Batılı örnekler üzerinden yürütülen tartışmalara Güney Doğu As­ya’yı da katarak konuya tarihi, coğrafi ve sosyolojik bir derin­lik kazandırmıştır.

Amerika’nın Vietnam sava­şında yenilgiye uğrayıp çekil­mesinden birkaç yıl önce mil­liyetçiliğin kökenleri üzerine yazdığı kitap, Amerikan yenilgi­sinden bir kaç yıl sonra “komü­nist” denilen ülkeler arasında (Vietnam-Kamboçya, Çin-Viet­nam) milliyetçi savaşların baş­lamasıyla daha da büyük bir önem kazanmıştır. Hayali Ce­maat daha sonraki yıllarda Fa­cebook, Ukraynalılar, Meksika­lı kadınlar, futbol dünyası gibi pek çok değişik konuda yapılan araştırrmalarda; tarih, coğraf­ya, toplumbilim gibi çok farklı disiplinler tarafından referans kitabı olarak kullanılmıştır. Ya­pıt kimilerince her şeye rağmen Avrupa merkezci olarak nite­lenmiş olsa da milliyetçilik ala­nında vazgeçilmez olmuş, son elli yılın en önemli eserleri ara­sında sayılmıştır.

Endonezya’nın yanı sı­ra Tayland ve Filipinler’in de toplumsal, kültürel ve siyasal dokusuna ilişkin çalışmaları olan Anderson, ünlü İngiliz ta­rihçisi Perry Anderson’un da kardeşiydi.