Basılı Ansiklopedi Devri Kapandı

Bundan 13 yıl önce, 13 Mart 2012’de dünyanın en eski ansiklopedilerinden biri olan Britannica Ansiklopedisi, kâğıda basılı versiyonunun yayınını durdurduğunu ilan etti. Bu açıklama, ansiklopedilerin ciltler hâlinde yayımlanması geleneğinin sonu anlamına geliyordu. Ansiklopedi, uygarlığın tüm bilgilerinin bir arada tutulması hedefiyle Fransız filozof Denis Diderot ve arkadaşları tarafından ilk kez 1751’de yayımlanmaya başladı. Matbaadan sonra “aydınlanma” felsefesinin en önemli ürünlerinden biri olarak kabul edilen ansiklopedi, başka ülkelerde de yayımlandı ve kısa sürede yaygınlaştı. Osmanlı’da ilk ansiklopedi yazarı Taşköprülüzade Ahmed’dir. Yazdığı eser iki büyük cilttir. Birinci cilt akli ilimlere, ikincisi dinî ilimlere ayrılmıştır. En bilinen ansiklopedist Kâtip Çelebi’dir. Çelebi’nin kaleme aldığı Cihannüma en önemli eseridir. Bir coğrafya eseri olan kitapta yerküre, okyanuslar, kutuplar ve kıtalar ile ilgili genel bilgiler verilir. Farklı isimlerde ve farklı ilgi alanlarında çok sayıda ansiklopedi yayımlandı.

ddd1a477-999e-690a-ad7a-77e4676caa99
Brittanica basılı yayını 2012’de durdurdu

Yıllar içinde her evde bir ansiklopedi seti bulundurulması bir gelenek hâlini aldı. Özellikle çocuklu aileler Larousse, Britannica gibi telif eserlerin yanı sıra İnönü Ansiklopedisi, Hayat Ansiklopedisi, İslam Ansiklopedisi, Cumhuriyet Ansiklopedisi, Yurt Ansiklopedisi gibi yayınlara sahip olmuşlardır. 1990’lı yılların başında Türk basını okurlarına fasiküller hâlinde ansiklopedi vermeye başladı. Medya tarihine “ansiklopedi savaşları” diye geçen promosyon kampanyası gazete satışlarını artırırken her eve bir ansiklopedi girdi. Olayın çılgınlık boyutuna varması üzerine 1 Şubat 1994’te Basın Konseyi’nin çağrısı üzerine gazete sahipleri bir araya gelmiş ve ortak bir bildiriyle ansiklopedi savaşını bitirmişlerdi. İnternetin kullanıma girmesiyle başlayan kolektif Vikipedi Ansiklopedisi yeni dünyanın ansiklopedisi olarak kabul edilmektedir. Günümüzde ansiklopedi yayınları dijital ortamda devam etmektedir.