Yazar: #tarih

Kerem Çalışkan’ın ye­ni kitabı Mustafa Ke­mal’in İsyan Muhtırası Remzi Kitabevi’nden çıktı. Kı­sa sürede ikinci basımını ya­pan kitap, gazeteci-yazarın son zamanlarda ilgisini yoğunlaş­tırdığı yakın tarih alanındaki altıncı kitabı. Gazetecilik kö­keninden gelmenin avantajını çalışmalarına yansıtan yazarın 2016’da çıkan Herkes İçin Os­manlı adlı kitabı yeni ve ob­jektif bakış açısı, akıcı anlatım tarzıyla kimi okullara ders ki­tabı olarak girmeyi başarmış­tı. 20. yüzyıl başına odaklanan kitapları, Caretta Yayıncılık tarafından basılan 100 Yılla Yüzleşme serisi büyük ilgi gör­müştü. Son çalışmasında yazar yine o yıllara ait arka planda kalmış bir alanı aydınlatıyor.

Çalışkan, kitabında, Musta­fa Kemal’in tuğgeneral sıfatıy­la yazdığı bir raporu yeniden vurguluyor. 20 Eylül 1917’de Sadrazam Talat Paşa ile Harbi­ye Nazırı ve Başkumandan ve­kili Enver Paşa’ya gönderilen raporda Mustafa Kemal, 7. Or­du Komutanlığı’nın bulundu­ğu Halep’ten devletin zirvesini uyarıyor: “Harp devam ederse saltanat çökecek!” Çalışkan’a göre metnin önemi de burada. Mustafa Kemal bu uyarısıy­la hem bir yıl sonraki çöküşü gösteriyor hem Alman vesa­yetine karşı bağımsızlıkçı bir çizgi ortaya koyuyor. Buna kar­şılık devletin zirvesinin rapo­ra ilgi göstermemesi, Mustafa Kemal’in Halep’teki görevini yarıda kesip “asi bir general” olarak başkent İstanbul’a gel­mesine yol açıyor.

Yıllar sonra bu radikal tav­rını “Türkiye göz göre göre fe­lakete sürüklenirken susamaz­dım” sözleriyle anacak olan Mustafa Kemal’in o günleri­ni anbean kaleme alan yazar, 1. Dünya Savaşı’nın başından Misak-ı Millî’ye kadarki süre­yi, raporun öncesini ve sonra­sını kitabında ayrıntılı şekilde anlatıyor.

Van-Yerevan: İki halk bir kültür

Etnomüzikoloji alanında önemli eser ve kayıtla­rı kullanıma açan Kalan Müzik, Van’dan Yerevan’a ad­lı dengbêj albümünü piyasa­ya sürdü. Henüz bilmeyenler için dillendirmek gerekirse, bir Kürt ve Ermeni ortak kül­türü olan dengbêj, Kürtçe ses/ söz anlamındaki “deng” ile söy­leyen/anlatan anlamına gelen “bêj” sözcüklerinin birleşerek yeni bir sözcük oluşturmasıyla meydana gelmiş. Geçmişin ve günümüzün trajik aşk öyküle­rini, ölümlerini, savaşlarını ve isyanlarını kendilerine konu eden dengbêjler, tarih boyunca bölgedeki komşu halkların bir iletişim öğesi olmuş. Bu albüm­de de çalışmada da Kürt ‘Den­gbêj Gazin’ ve Ermeni ‘Âşık Leyli’ var.

Tarihsel ve kültürel önemi açısından uluslararası akade­minin de ilgi gösterdiği projele­re imza atan kurumun bu albü­münde, 10 adet Türkçe, Kürt­çe ve Ermenice yöresel parça sunuluyor. Bununla birlikte albüme eşlik eden kitapçık­ta, kadın âşık ve dengbêjler ile bu gelenek Türkçe, İngilizce ve Ermenice olarak anlatılırken, albümdeki parçaların da sözle­ri veriliyor. Albümdeki parçala­rı seslendiren sanatçılar, daha önce Avrupa Birliği tarafından finanse edilen Ermenistan – Türkiye Normalleşme Süreci Destek Programı kapsamındaki Kadın Aşık ve Dengbêjler pro­jesinde, üç ortak konserle bira­raya gelmişti. Şimdi aynı pro­jenin kalıcı eseri konumundaki Van’dan Yerevan’a albümüne dijital ortam ve seçkin müzik marketlerinden ulaşılabiliyor.

Geçen sene yüzüncü yılını dolduran Erenköy Kız Lisesi, bir anı-tarih kitabı ile geçmişini belgeledi. Adını lisenin marşından alan Genç Fidanlar Bahçesi bir sözlü tarih çalışması olmakla beraber, pek çok yeni belgeyi de gün ışığına çıkarıyor.

Erenköy Kız Lisesi’nin tari­hini ele alan Genç Fidan­lar Bahçesi kitabı, kurum tarafından yürütülmekte olan “100 Yüze” projesi kapsamında oluşturuldu. Kitap, lisenin 1939 yılı mezunlarından ve efsanevi edebiyat öğretmenlerinden bi­ri olan Mahmure İnceoğlu’nun güftesini yazdığı meşhur marş ile aynı adı paylaşıyor. Malte­pe Üniversitesi İletişim Fakül­tesi’nden Hakan Aytekin ve ay­nı zamanda Erenköy Kız Lisesi mezunu olan Elif Sungur’un edi­törlüğünü üstlendiği kitap, eği­tim tarihimizdeki bu köklü ku­rumu, öğrencileri-öğretmenleri ile birlikte anlatıyor.

Okulun tarihini kitap üzerin­den adım adım izliyoruz. 1911’de Maarif Nazırlığı’nın Erenköy’de satın aldığı Şehremini Rıdvan İsmail Paşa Köşkü, okulun ilk mekânı ve kitap burayı başlangıç olarak alıyor. Okul 1916’da büyük bir yangının ardından yenilenip genişletilerek ‘Sultani’ adını alı­yor. Bu tarihten itibaren Rıdvan İsmail Paşa Köşkü’ne “kimyaha­ne”, “cimnasdik”, “yemekhane”, “üç katlı dershane”, “hastane” kı­sımları da eklenerek bir komp­leks halini alıyor. En son ekle­nen ise Padişah V. Murad’ın kızı Hatice Sultan’dan satın alınan Topçu Reisi Hacı Hüseyin Paşa Köşkü. Ve günümüzün Eren­köy Kız Lisesi böylece yaşamına başlamış oluyor. 22 Şubat 1945 gecesi çıkan bir diğer yangın so­nucu Erenköy Kız Lisesi’nin ta­rihî köşkü küle dönüyor. Kitabın oluşmasına önayak olan Eren­köy Kız Liseliler Derneği’nin kuruluşu da bu yangına denk geliyor. 1944 mezunlarından Dr. Mutlu Urcun, okula hizmet ve yangınla oluşan eksiklerinin gi­derilmesi amacıyla 23 mezunla birlikte bu derneği kurmuş.

Okulun ilk mezunlarının bil­gisini bize ulaştıran, 1942-1943 Hatıra Albümü bir diğer güzide belge. Albüme, okulun ilk yıllığı da denebilir. 1943 yılına kadar mezun olmuş tüm öğrencile­ri gösteren albüme göre 1919- 20 senesinde 102 Afife Arif, 233 Melahat Nazmi ve 239 Nezihe Fırat, lisenin ilk mezunları. İlk kadın astronom ve dekan Prof. Dr. Nüzhet Gökdoğan, ilk kadın arkeolog Prof. Dr. Jale İnan, so­yut eserleriyle tanınan ressam Leyla Gamsız Sarptürk, yazar kız kardeşler Halide Nusret Zor­lutuna ve İsmet Kür, değerli sanatçılar Macide Tanır, Nisa Serezli, Hale Soygazi, çağdaş ya­zarlardan Ayfer Tunç okuldan mezun isimlerin bazıları.

Erenköy Kız Lisesi mezunla­rının yaşam öyküleri, anıları ve fotoğrafları ile beraber yaşayan­larla yapılan sözlü tarih görüş­melerini de içeren Genç Fidan­lar Bahçesi, Erenköy İnas Sulta­nisi’nden Erenköy Kız Lisesi’ne 1916-2016 kitabına Erenköy Kız Liseliler Derneği’nden ulaşılabi­lir. Kitaptan elde edilen gelir de, hali hazırda 60 öğrenciyi destek­lemekte olan burs fonuna aktarı­lacak. Kitabın oluşturulma süre­cinde ortaya çıkan yazılı ve gör­sel malzemelerden oluşan sergi ise, 11 Haziran tarihine kadar Kadıköy Belediyesi Barış Manço Kültür Merkezi’nde görülebilir.