Yazar: #tarih

Osmanlı gazeteciliği daha ilk adımlarını atarken otoritenin çatık kaşlarıyla karşılaşmıştı. Ama yine de 2. Abdülhamid döneminde (1876-1909) yayınların izinle çıkabildiği, sıkı sansüre tabi tutulduğu, matbaaların anında kapatıldığı bir rejime rağmen, hızla serpilip gelişmeyi başardı.

ÖZGÜR TÜRESAY

Osmanlı basınıyla siyasi iktidarlar arasındaki gerilimli ilişkinin ta­rihi, gazeteciliğin yeni geliştiği yıllara uzanır. 1866’da Girit kri­zi, basınla ilk çatışmadır. Na­mık Kemal, Tasvîr-i Efkâr’da, İstanbul Rumlarının krizde ta­kındığı tavrı ve gerekli tutumu almayan hükümeti eleştirir. Ardından 1867’de Ali Suavi’nin çıkardığı Muhbir gazetesinin Girit krizi ve Belgrad kalesin­den çekilen birlikler konu­sundaki yorumları hükümetle gerilimi tırmandırır. Ziya Bey Muhbir’de, bir meclis olması halinde, hükümetin böyle ka­rarlar alamayacağını yazar. Ba­sın kontrolden çıkmıştır. Muh­bir kapatılır.

Fuad ve Âli Paşalar 12 Mart 1867 tarihli kararname-i âli ile yeni bir basın rejimi kurarlar. Hükümet artık gazeteleri ka­rarname yoluyla kapatabile­cektir. Ali Suavi, Namık Kemal ve Ziya Bey Paris’e kaçarak Ye­ni Osmanlılar adıyla ve basın yoluyla muhalefetlerini Avru­pa’da sürdürürler. Onlar yurt­dışındayken Osmanlı basını ni­telik değiştirir ve gelişir.

1873’te artık pek çok gaze­te ve dergi yayımlanmaktadır. Sürgünden dönen Yeni Osman­lılar çevresinin yayımladığı İb­ret, Sirac, Hadika gazeteleri ile bir mizah dergisi olan Diyojen muhalif bir çizgidedir. Gaze­teler ardarda kapanır. Namık Kemal’in Vatan yahut Silist­re oyununun Veliaht Murad Efendi’yi tahta çıkarmaya yö­nelik bir harekete dönüşmesi üzerine, Nisan 1873’te Namık Kemal ve çevresi Kıbrıs, Rodos ve Akkâ’ya sürülürler. Osmanlı basınında bir dönem daha ka­panmıştır.

Ebüzziya Tevfik, gazete­si Hadika’nın 14. sayısında (26 Kasım 1872) basının 1860- 1872 arasındaki bilançosunu çizen bir tablo yayımlar. Tablo gazeteleri dört kategoride ele alır: Hâlen yayımlananlar (ber­hayat olanlar), bir süre sonra kapatılacağı öngörülenler (has­ta olanlar), artık çıkmayanlar (vefat edenler) ve çıkma izni bile edinemeyenler (cenîn-i sâkıt).

Her gazetenin adının kar­şısında Hadika’nın deyimiyle “yaralanma” yani alınan ka­patılma cezalarının sayısı be­lirtilmiştir. Halen yayımlanan gazetelerin sayısı, biri resmî (Takvîm-i Vekayi), üçü yarı resmî (Takvîm-i Ticâret, Rûz­nâme, Basîret) ve altısı bağım­sız (Hakayıkü’l-vekayi, İbret, Hadîka, Diyojen, Letâif-i Âsâr, el-Cevâib) olmak üzere 10’dur. Hadika’nın hükümetin sözcüsü olmakla suçladığı Hakayıkü’l-vekayi dışındaki beş bağımsız gazete, toplam 15 kez kapatıl­mıştır. Vefat edenlerin sayı­sı 24’tür. Hastalar yedi tane­dir: Tasvîr-i Efkâr, Mecmua-i Fünûn, Rûznâme-i Mecmua-i Maârif, Mirat, Hülâsatü’l-ah­bâr, Terakkî ve Mümeyyiz. Çık­ma izni bile edinemeyenler, ya­ni gazetenin deyimiyle “düşük” yüzünden yayın hayatına atıla­mayanlar ise İstikbâl, Sirâc ve Lisân-ı Sıdk’tır.

Tablonun sonundaki birkaç satırlık yorum basın-hükümet çekişmesinin gazetecilerce na­sıl algılandığını gösterir: “Şu cedvele imâle-yi nigâh olunur­sa [tabloya bakılırsa] muha­rebeden kurtulmuş bir asker taburuna benzediği görülür. Şehîdlerle ümidsiz hâldeki ya­ralılar birleştirilirse sağ kalanı rub‘-ı mikdârıdır [dörtte biri­dir].”

Matbuat-ı Ecnebiye Müdürlüğü

Fransız Le Petit Journal dergisinde Bosna krizine dair bir karikatür. Bulgaristan bağımsızlığını ilan edip Bosna-Hersek Avusturya-Macaristan tarafından ilhak edilirken 2. Abdülhamid çaresiz (18 Ekim 1908). 2. Abdülhamid, Osmanlı aleyhinde Avrupa gazetelerinde çıkan eleştirileri cevaplamak için Matbuat-ı Ecnebiye Müdürlüğü’nü kurmuştu.

2. Abdülhamid döneminde (1876-1909) basın bir kez daha nitelik değiştirdi. Artık siyasi gazetecilik yapılmadığından, edebî ve kültürel konulara eği­len dinamik bir basın dünyası doğdu. 1890’ların sonuna doğ­ru 2. Abdülhamid siyasi olma­yan basını bile kabul edeme­mekteydi. Bu dönemde ön san­sür iktidarın basın üzerindeki hâkimiyetinin baş yöntemiydi. Gazete ve dergiler, yayımlaya­cakları yazıları sansür heyetine yolluyor, sansür memurları uy­gun görmedikleri paragrafları, cümleleri vs. işaretleyerek ge­ri gönderiyorlardı. Bu konuda yazılı bir kural olmadığı halde, bazı kelimelerin (Murad, Yıl­dız, burun gibi) “yasak” olduğu söylentisi gazeteciler arasında yayılmıştı; bu gibi söylentile­rin nedeni çoğu zaman kraldan çok kralcı kesilen sansür me­murlarıydı.

Şemseddin Sami gibi ev hapsine mahkum edilenlerin yanısıra Ebüzziya Tevfik, Las­tik Said Bey, Süleyman Nazif, Malumatçı Baba Tahir, Avan­zade Mehmed Süleyman gibi isimler uzak vilayetlere sürül­dü. Basının eski günlerine dön­mesi ancak Temmuz 1908’de Meşrutiyet’in yeniden ilanıyla mümkün olacaktı.

Yasaklanan Dua Fotoğrafı

Gazeteci Ahmet İhsan Tokgöz, anılarında 1905 yılında atanan 2. Abdülhamid’in son matbuat müdürü, basın camiasının “kılkuyruk” adını taktığı Ebûlmukbil Kemal döne­mindeki sansür uygulamasıyla ilgili bir anısını şöyle anlatır: “Ha­midiye yani Kağıthane suları yeni akıtılmış ve çeşmeler açılmıştı. Doktor Besim Ömer Paşa sular üzerine bir makale yazmıştı. Yaşlı bir adamın çeşme başında dua edişini gösterir artistik bir renkli resim, makaleyle birlikte basılacaktı. Sansür buna sual işareti koyunca ben şaşırdım. Baş sansör Kara Kemal Bey’e bir yazı yazdım, gelen cevap şudur: Azizim, çeşme resmi çok güzel ve dua her insanın gözünde kuşkusuz ki kutsaldır. Ancak bu günlerde kötü düşünceliler o kadar çoğaldı ki, gazetelerde neyi bırakıp neyi çıkaracağımı belirlerken şaşkınlığa düşüyo­rum. İşte o kötü düşüncelilerin bu güzel resmi görür görmez, ‘Hah, bunu bu biçimde burada yayımlamak, üstü kapalı olarak işimizin duaya kaldığını anlat­maktır’ diye saçmalayacaklarını yakından bildiğimden sual işareti kullanmıştım”.

Ülkeyi yönetenler için basın, kontrol altında tutulmazsa serseri mayına dönüşebilecek bir güçtü. Kontrol mekanizmaları çok erken dönemde geliştirildi. İktidara gelmeden önce basın özgürlüğünden dem vuranların, iktidara geldikten sonra eski yöntemleri benimsedikleri görüldü. Buna karşılık basın, bazen iktidarla tam işbirliği yaptı, bazen zorla boyun eğdirildi, bazen de sesini yükseltti. İki güç arasındaki iplerin kopma noktasına geldiği kriz anlarıyla 120 yıllık dönemin özeti. Arşivimizden basın ve sansüre ilişkin seçmeler…

Türkiye’de iktidarın yazılı basınla ilişkisi her zaman biraz sancılı oldu. Gazetelerin kuruluşundan başlayarak, gerek Osmanlı gerekse Cumhuriyet dönemlerinde devleti yönetenler yazılı basına atfettikleri güçten kendi paylarına düşeni alma telaşında oldular. Bu çekişme yakın tarihlere kadar sürdü: Sansürler uygulandı, gazeteler toplatıldı, basın kuruluşları kapatıldı, hatta bu “savaş” mülkiyet yapılarına müdahale boyutuna dek vardı.

BÜLENT ÇAPLI

Dördüncü kuvvet ba­sın, yazılı çağında kalıcı kanaatlerin oluşturul­masında tek başına o kadar da etkin değildi. İlk ezber radyo ta­rafından bozuldu, devlet-med­ya ilişkilerinde ilk kırılma onun hayatımıza girmesiyle yaşan­dı. Türkiye radyonun sesiyle 1927’de Atatürk’ün çağını aşan bir öngörüsüyle kurulan Telsiz Telefon Türk A.Ş.’nin yayıncı­lığa başlamasıyla tanıştı. Bu bir devlet teşebbüsü değil, 10 yıllık imtiyaza sahip özerk bir kuru­luştu. Böylece Türkiye gelişmiş ülkelerle aynı zamanda yakala­dı radyonun yükseliş dönemi­ni. Halk okuryazar olmayı ve her gün para ödemeyi gerektirme­yen, üstelik kullanırken başka işler yapma özgürlüğü tanıyan elektronik medyanın bu “ilk sü­rüm”ünü sevmişti.

Fakat radyonun “özgür” gün­leri fazla uzun sürmedi. 1937’ye gelindiğinde radyo, devletin se­sine dönüştürüldü. Millî Şef dö­neminde “devletin ağzı, milletin kulağı” olarak anıldı. Ispat kanu­nu gibi uygulamalarla yazılı bası­na boğucu bir baskının uygulan­dığı Demokrat Parti döneminde ise -özellikle 58’den sonra- radyo tam bir politik propaganda aracı haline getirildi. Partinin yandaş­larını politize etme amacıyla ku­rulan Vatan Cephesi’ne katılan­ların isimlerinin saatlerce yayın­lanması, iktidar destekçilerini bile bıktırdı.

1960 askerî müdahalesinin ardından esen özgürlük rüzga­rıyla yayıncılık faaliyetinin an­cak “özel, özgür ve özerk” bir kurum tarafından hayata geçi­rilebileceği gerçeği ortaya çıktı. Böylece 1964’te TRT kuruldu. Devletin medya algısı bağımsız­lık lehine bir kere daha değiş­mişti. İTÜ’nün ayrı bir başlık altında ele alınmayı hak eden ye­rel-deneysel televizyon yayıncı­lığını dışarıda tutarsak, Türki­ye TRT’nin ilk dört yılı boyun­ca televizyonculuk konusunda tuhaf bir körleşme yaşadı. Oysa, Amerika’da televizyon patlamış, görsel iletişimin altın çağı başla­mıştı. Türkiye radyoda yakalayıp sonradan boşa harcadığı fırsatı televizyonda daha baştan kaçı­rıyordu.

Ama TRT ismindeki ikinci T’yi 1968’de hatırladı ve Türki­ye televizyon yayıncılığı konu­sunda 1971’e kadar sıradışı bir üç yıl geçirdi. Tarafsız yayıncı­lık anlayışıyla hazırlanan belge­seller, eğitici yapımlar, tartışma programları ekranlara alışılma­dık bir özgürlük havası getirdi. 12 Mart 1971 muhtırasına kadar devam eden bu “devr-i saadet” 1972’deki anayasa değişikliğin­de TRT’nin özerkliğini kaldıran 133. Madde’yle son buldu.

Devletin medya ile yaptığı yeni “mesafe ayarlaması”nın gü­nümüze kadar devam eden so­nucu, TRT’nin devlet yayıncısı algısından kurtulamaması oldu. TRT işini “devlet ciddiyeti”yle yaparken siyasal iletişimde ka­tılımcılık, çokseslilik, tarafsızlık derslerinden hep sınıfta kaldı. Devlet-medya ilişkilerinde yeni bir kırılmanın yaşanacağı 1991 yılına kadar bu durum böyle de­vam etti.

Kırılma, özel televizyonların baskısıyla geldi. Önce ilerde Star adını alacak Magic Box Alman­ya’dan, ardından Show TV Fran­sa’dan, Kanal 6 ise İngiltere’den yayına başladı ve ezberler bir kez daha bozuldu. Türkiye’de ne devletin ne milletin alışık olduğu sıradışı içerikler, şaşırtıcı üslup­lar, afallatıcı formatlar ekranla­rın “korsan konuk”ları oldular. Televizyon kanallarına özel rad­yolar katılmakta gecikmedi.

1993’te yurtdışı frekanslarını kullanarak yayın yapan özel rad­yolar Çiller hükümeti tarafından kapatılınca geniş çaplı protes­to eylemleri başladı. Taksilere, toplu taşıma araçlarına, evle­re, işyerlerine siyah kurdeleler bağlayan halk, özel radyoların kapatılmasını ülke çapında yan­kı uyandıran kitlesel bir eyleme dönüştürmeyi başardı. “Radyo­mu istiyorum!”, “Siyah Kurdele”, “Konuşan Türkiye!” isimleriyle anılan toplumsal eylemler ikti­darı geri adım atmaya mecbur bıraktı.

Avrupa’da daha önceleri ger­çekleşen bir gelişme 90’lardan itibaren Türkiye’de de yaşanma­ya başladı. O güne kadar basın dışı sektörlerde sermaye biriki­mi yapan işadamları, ilgilerini medyaya yöneltti. El değiştiren gazeteler, radyolar, televizyon­lar; inşaat şirketleri ve finans kuruluşlarıyla birlikte holding­lerin çatıları altında toplandı. Artık çok katmanlı mülkiyet ya­pıları içerisinde yer alan medya, showroom ve vitrinlerini yani özellikle televizyonlarını kısmen de gazetelerini siyasal iktidar­la pazarlık kozu olarak kullandı. Devletin ekonomide büyük ağır­lığı vardı; devir ihaleler, teşvik­ler devriydi. Siyasal iletişimin ağır topları olan yüksek “rating”li kanallar­la pazarlığa oturmak siyasal iktidarların da işine geldi. Üstelik “frekans tahsis ihaleleri” mevzuatını da düzenleyen 1994 yasası, elektronik medyayı “sağ­duyuya davet etme” konusunda hükümetlerin elini iyiden iyiye güçlendirmişti. Artık iktidar­ların damak zevkine uygun ya­yınları servis etmeyen kanallar, oyunun dışında kalma tehdidi altındaydılar.

Bu sorun halihazırda da Tür­kiye’nin elinde pimi çekilmiş bir elbombası gibi duruyor. Dev­let-medya ilişkisindeki nihai kı­rılma, muhtemelen bu bomba­nın sosyal medya denen yeni ak­törün “kışkırtmaları” sonucunda patlamasıyla yaşanacak ve belki de bir süre veya yıllar sonra yine bir tarih dergisine başka bir ma­kale konusu olacak.

Bülent Çaplı’yla NTV Tarih’in Temmuz 2013 tarihli yayımlanmayan son Gezi sayısı için yaptığımız söyleşiden derlenmiştir.

Bu topraklarda matbuat kurulduğundan bu yana basın, hiçbir zaman evrensel anlamda belirlenen ilkeler çerçevesinde özgür olamadı. Ancak son dönemde önce medyadaki el değiştirmeler, ardından internet medyasının üzerinde artan baskılar ve son olarak başta gazeteciler olmak üzere birçok kesimin “sansür yasası” olarak andığı yasa değişikliği duruma yeni bir boyut katıyor. 20 yıllık sürecin özeti ve yeni yasanın getirecekleri…

FARUK EREN

Yürürlükteki Türkiye Cumhuriyeti Anaya­sası’nın 28. madde­si şöyle başlar: “Basın hürdür, sansür edilemez”. Şöyle devam eder: “Devlet, basın ve haber alma hürriyetlerini sağlaya­cak tedbirleri alır!” İktidarın internet medyasına ilişkin dü­zenlemesi Türkiye’de basın ve ifade özgürlüğüne yönelik tartışmaları bir defa daha gün­deme getirdi. İktidarın “de­zenformasyon yasası” dediği düzenlemeyi başta gazeteci­ler olmak üzere birçok kesim “sansür yasası” olarak anıyor.

İnternet’ten önce

Bu topraklarda matbuat ku­rulduğundan bu yana basın, hiçbir zaman evrensel anlam­da belirlenen ilkeler çerçeve­sinde özgür olamadı. Ayrıca Osmanlı Devleti zamanında başlayan gazeteci cinayetle­ri, cumhuriyet döneminde de sürdü ne yazık ki. Tabii gaze­teciler sadece “öldürülerek terbiye” edilmeye çalışılmadı. En yaygın uygulama yargı eliy­le cezalandırmaydı. Örneğin seçim vaatleri arasında basın özgürlüğü de bulunan Demok­rat Parti’nin 10 yıllık iktidarı, bugünkü AK Parti dönemine kadar, gazetecilerin cumhu­riyet tarihinde en çok kovuş­turmaya uğradığı, tutuklandığı dönem oldu.

Büyük bir çelişki ama, ga­zeteciler en önemli haklarına bir askerî darbeyle sahip oldu: 1960 darbesi! Ünlü 212 Sayılı Basın-İş Yasası, gazetecilere o zamana kadar görülmemiş büyük avantajlar sağlıyordu. Tabii yasa daha çıktığı andan itibaren gazete patronlarının hedefi haline geldi. Zamanla gazete (daha sonraki yıllarda medya) patronlarının isteği, iktidarların desteğiyle budan­dı ve neredeyse tamamen de­ğiştirildi. Artık adı da 5953 Sa­yılı Yasa.

İnternet çağı

Sadece gazetelerin ve devlet radyosu ile televizyonunun olduğu dönem çabuk değişti. Türkiye’de 1940’larla 1970’ler arasındaki dönemde doğanlar, insanlık tarihinin belki de en radikal teknolojik dönüşümü­ne tanıklık etti ve onu bizzat yaşadı. 90’lı yıllardan itibaren internet önemli bir yer edindi ve medya da buna göre şekil­lendi. Bugün ülkemizde kağı­da basılan gazetelerin, TV ek­ranındaki kanalların internet medyası var. Ve bu mecralar­dan okuma-izleme oranları, gazete tirajlarından, TV kanal­larının izlenme oranlarından çok daha fazla (TV kanalları­nın hâlâ özel bir durumu var ama o bir dizi dijital platform da onların pabucunu dama at­mak üzere).

Sansüre giderken

Bugünkü siyasal iktidar önce­sinde “merkez medya” tabir edilen yapı, oldukça problem­li durumdaydı. Gazete, TV patronlarının yolsuzlukla­rı, iktidarlarla girdikleri kirli ilişkiler ayyuka çıkmıştı. İkti­dara geliş sürecinde “merkez medya”dan büyük destek alan AK Parti iktidarları dönemin­de, medya sahipliği ve med­ya gruplarında önemli deği­şiklikler yaşandı. Yazılı-bası­lı medya ile TV kanalları çok büyük bir oranda tamamen siyasi iktidarların kontrolü­ne girdi. Ancak milyonlarca lira harcanan, büyük bölümü kamu kaynakları tarafından sübvanse edilen gazeteler ve haber kanalları etkisini yitirdi. Net satışlar ile okunma-izlen­me oranlarında trajik düşüşler meydana geldi.

Yeni Medya

Bu süreçte yüzlerce gazete­ci işsiz kaldı. Hatta bir dönem siyasi iktidara destek veren gazetecilerle bile “yollar ayrıl­dı”. Ancak artık eskiden oldu­ğu gibi devasa dağıtım ağları­na, devasa baskı makinelerine ve o makineleri çalıştıranlara, büyük stüdyolara, pahalı ka­meralara, uydu kiralarına ihti­yaç çok azalmıştı. Dijital med­ya, klasik yayın organlarından çok daha fazla takip edilir ol­du. Artık insanların çoğu ha­ber almak için bu mecralara “bakmaya” başladı. İnternet’e doğan kuşak ise zaten konvan­siyonel medyadan tamamen uzak durmuştu. Onlar için ha­ber kaynağı, esas olarak sosyal medya platformlarıydı.

İnternet yasası

Bugün adına “dezenformasyon yasası” denilen yasa, özellikle elektronik ortam için bir dizi düzenleme getiriyor. Gerçek­ten de internet üzerinden ya­pılan yayınlar için bir yasal düzenleme gerekiyordu. Bura­daki kimi siteler, sosyal med­ya platformları yalan bilginin, dezenformasyonun yayılma­sına hizmet edebiliyor. Bu ne­denle haberin doğruluğunu test eden çeşitli platformlar kuruldu. Birçok ülke bu konu­da yasal önlemler de aldı. An­cak bu durumun basın ve ifade özgürlüğünü kısıtlamanın bir bahanesi olarak kullanılması tabii farklı.

Havuç-sopa ilişkisi

Türkiye’de medyanın maruz kaldığı siyasi baskılar herke­sin malumu. Uluslararası say­gın kurumların yayınladıkla­rı raporlarda Türkiye, basın ve ifade özgürlüğü alanında sicili en kötü ülkelerden biri. Son çıkan yasa, basın ve ifade özgürlüğü alanını daha da da­raltıyor.

Her düzenlemede oldu­ğu gibi, son çıkan yasada da maddelerin arasına “iyi şey­ler” yerleştirildi.. Yasaya gö­re artık internet medyasında çalışanlar gazeteci sayılacak, basın kartı alabilecek, hatta Basın İlan Kurumu’nun dağıt­tığı resmî ilanlardan pay alabi­lecek. Ancak basın kartlarının bağlı olduğu İletişim Başkan­lığı’nın kimi uygulamaları, “ki­min gazeteci sayılacağına ki­min gazeteci sayılmayacağına” dair çok tartışmalı, hatta ka­bul edilemez kararlar da içe­riyor. Yılların gazetecilerinin kazanılmış hakkı olan “sürek­li basın kartı” keyfiyetle iptal edilebiliyor.

Yasanın en çok tartışma çı­karan maddelerinden biri 29. Madde. Bu madde ile Türk Ce­za Kanunu’na “Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma” cümlesi eklendi. Artık internet sitele­rinde ya da sosyal medya plat­formlarında “halkı yanıltıcı bilgiyi yayanlar” 3 yıla kadar hapis cezasıyla yargılanabile­cek, hatta tutuklanabilecek.

Peki “halkı yanıltıcı bilgi”­nin ne olduğuna, hangi habe­rin doğru, hangi haberin yanlış olduğuna kim karar verecek? Yaşadıklarımız, buna kimin karar vereceğini bize gösteri­yor.

Enflasyon ne kadar?

TÜİK (Türkiye İstatistik Ku­rumu) her ay iktisadi veri­ler paylaşıyor; bunların ara­sında enflasyon oranı da var. Bir grup iktisatçının kurdu­ğu Enflasyon Araştırma Gru­bu (ENAG) ise gerçek enflas­yonun TÜİK’in açıkladığının çok üstünde olduğu fikrinde. Resmî kurumlara göre ENAG yalan söylüyor. Bu konuda açılmış bir dava da var. Bu dava ilginç; zira mahkeme­ler gerçek enflasyonu bulma­ya çalışacak! Ancak bu aşa­mada ENAG verilerini haber yapmak, paylaşmak bir “suç” sayılabilir. Yeni yasayla, bu ve­rilerin paylaşılmasını engelle­nebilir.

Yasanın bir başka problem­li yanı ise sosyal medya plat­formlarının neredeyse kapatıl­ma noktasına gelmesi. “Uygun bulunmayan” içerikleri kaldır­mayan sosyal medya platform­larının bant aralığı yüzde 90 oranında daraltılacak ki bu fi­ilen kapatma anlamına geliyor.

Türkiye bir seçim sürecin­de. Geçen günlerde RTÜK’ün çeşitli medya kanallarına ver­diği ekran karartma cezası ve çıkan son yasa, önümüzdeki seçim süreciyle ilgili bir mesaj veriyor. Yukarıdaki enflasyon örneğiyle bitirelim. Yasak kon­sa da, iktisadi verilerin haber yapılması, paylaşılması engel­lense de, sonuçta yurttaşlar çarşıya-pazara gidiyor; hakiki enflasyon oranını görüyor. Ya­saklar bunu engelleyebilir mi?

*Faruk Eren: DİSK Basın-İş Genel Başkanı