Sultan Abdülaziz tarafından 1862’de Afrika’nın güney ucuna gönderilen müderris Ebubekir Efendi ve öğrencisi Ömer Lütfi’nin görevi, Malay asıllı Müslümanlara “doğru İslâm”ı öğretmekti. Cape Town’ın Müslüman mahallesi Bo-Kaap’da, bu mirası ve etkilerini izlemek mümkün.
Bundan tam 153 yıl önce, 17 Ocak 1863’de Cape Town’a ulaşan Ömer Lütfi, Güney Afrika’nın bu eşsiz şehrine dair izlenimlerini şöyle kaydediyor:
“Bu şehrin ismine İngilizce ‘keyp of küd hop’ derler. Yerlilerin lisanınca ‘Kapistad’ tabir ederler. Bu şehir deniz sahili olduğu gibi aynı zamanda bir zalim dağın altındadır. Bu dağın ismine ‘Tafil Birih’ derler. Bu dağ gayet yüksek olduğundan üzerinden yaz kış bulut eksik olmaz idi. Şehrin suyu da adıgeçen dağdan inerdi”.
Ömer Lütfi ve hocası Ebubekir Efendi, buraya çok özel bir görev için İstanbul’dan gönderilmişlerdi: Cape Town’da yaşayan Malay asıllı Müslümanlar dinî eğitim ve uygulamalar konusunda birbirleriyle çatışıyorlardı… Ülkenin İngiliz yöneticilerinden, kendilerine İslâmi eğitim verecek bir müderrisin, Müslümanların halifesi tarafından gönderilmesine izin verilmesini istediler.
Kraliçe Victoria’ya kadar ulaşan bu talep, Sultan Abdülaziz’e iletildi. O da Afrika’ya gidip Osmanlı sultanını temsil edecek ve Güney Afrika Müslümanlarına doğru İslâm’ı öğretecek müderrisin seçimi görevini Ahmet Cevdet Paşa’ya verdi. Paşa da aslen Irak’ta doğmuş, 17 yaşında Erzurum’a taşınmış, İstanbul ve Bağdat medreselerinde eğitim görmüş, Bağdat’ta ders vermekte olan 48 yaşındaki Ebubekir Efendi’yi bu görev için seçti.
Ebubekir Efendi ve öğrencisi Ömer Lütfi, 1 Ekim 1862 günü İstanbul’dan ayrıldı. Korsika, Sardunya, Marsilya, Paris ve Londra’dan geçen uzun yolculukları, Liverpool’dan bindikleri geminin Cape Town’a yanaşması ile son buldu. Buradaki Müslümanlar tarafından heyecanla karşılanan ikili hemen görevlerine başladılar. Okullar açtılar, lisan öğrendiler ve öğrettiler. Hatta Afrikaan dilinde yazılmış ilk İslâmi kitabı yazıp, İstanbul’da bastırtıp Güney Afrika’ya getirttiler.
Cape Town’da evlenen ve bir daha Türkiye’ye dönemeyen Ebubekir Efendi, 1880’de vefat etti. Bugün şehre tepeden bakan bir mezarlıkta yatıyor. Ailesi ve torunları hâlâ gururla “Efendi” soyadını taşıyorlar.
1866’ya kadar Afrika’da kalan Ömer Lütfi, Hicaz ve Mısır’da durakladığı iki yıllık bir yolculuktan sonra İstanbul’a döndü ve bu hikayeyi öğrenmemizi sağlayan Ümit Burnu Seyahatnamesi’ni yazdı.
Cape Town’ın Müslüman mahallesi Bo-Kaap’da Ebubekir Efendi’nin evi bugün bir müze ve şehrin 17. yüzyıldan beri buraya yerleşmiş Müslüman toplumunun hikayesini anlatıyor. Malay kökenleri üzerine Hollanda ve İngiliz kültürünü eklemiş, sonra da Osmanlı eğitimi almış bu Müslümanlar, kültürel zenginlikleri ile dikkat çekiyor ve erkekleri hâlâ bayramlarda şık kıyafetler üzerine fes takıyorlar!